Maltlık arpa hibritlerinin malt ve agronomik özelliklerinin belirlenmesi

Bu araştırma maltlık arpa çeşitleri arasında üretilen hibritlerin verim ve çeşitli malt özellikleri bakımından değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın hibrit tohum üretimi ve heterosis çalışmaları 2013-2014 ve 2014-2015 vejetasyon dönemlerinde Orta Karadeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitü arazisinde, laboratuvar çalışmaları ise 2016 yılında Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi Moleküler Biyoteknoloji laboratuvarında yürütülmüştür. Çalışmamızda Türkiye maltlık arpa çeşitlerinden Zeynelağa, Aydanhanım, Efes3 ve Tokak 157/37 ile Kanada kaliteli maltlık arpa çeşidi Harrington arasında yarım diallel melezleme metodu kullanılarak melezlemeler gerçekleştirilmiştir. Denemede elde edilen hibritler ve ebeveyn çeşitlerde çeşitli agronomik ve malt özellikleri ile bu özelliklere ait heterosis değerleri incelenmiştir. Tane verimine ait heterosis değerleri ilk yıl %-18.25 ile %50.44, ikinci yıl %-11.84 ile %19.49 arasında değişmiştir. Hibritler ebeveyn çeşitlerden birinci yıl %5.28, ikinci yıl ise %3.09 oranında daha yüksek verim sağlamışlardır. Malt üreticisi için en önemli özellik olan malt ekstre oranında ise hibritlerin heterosis değerleri ilk yıl %-1.78 ile 7.61, ikinci yıl ise %-4.36 ile 6.87 arasında değişmiştir. Çalışma sonucunda Zeynelağa x Aydanhanım ve Aydanhanım x Efes3 hibritleri her iki yılda da hem agronomik hem de malt kaliteleri özellikleri bakımından yüksek heterosis etkisi ile öne çıkan kombinasyonlar olmuştur. Ayrıca DNA markörlerine (SSR) dayalı olarak hesaplanan genetik mesafe ile heterosis arasındaki ilişki de incelenerek moleküler verilerin üstün hibrit kombinasyonlarının belirlenmesinde kullanım olanakları araştırılmıştır. DNA markörlerine dayalı olarak hesaplanan genetik mesafede en yüksek değer Harrington ve Tokak 157/37 (0.96), en düşük ise Tokak 157/37 ve Efes3 (0.31) genotipleri arasında elde edilmiştir. Genetik mesafe ve heterosis oranı arasında herhangi bir korelasyonun bulunmadığı ve DNA markörlerine dayalı olarak hesaplanan genetik mesafenin hibrit performansının tahmininde yeterli olmadığı tespit edilmiştir.