Matematik eğitiminde eşitlik: Uluslararası bir karşılaştırma

Eğitim araştırmaları birçok ülkede sosyoekonomik statü (SES) kaynaklı başarı farklılıklarının mevcut olduğunu göstermektedir. Bu durum, düşük SES'li öğrencilerin yüksek SES'li arkadaşları ile karşılaştırıldığında okulda veya okul dışında eşit öğrenme fırsatlarına sahip olmadığını göstermektedir. Eğitim çıktıları üzerinde SES etkisi iki şekilde gerçekleşmektedir. Öncelikle yüksek SES'li bir öğrenci düşük SES'li bir öğrenciden daha yüksek akademik başarıya sahip olabilir. İkinci olarak SES'i yüksek bir okulda okuyan öğrenci SES düzeyi düşük bir okulda okuyan benzer SES seviyesine sahip bir öğrenciden daha yüksek bir akademik başarıya sahip olabilir. Bu durum akademik başarının SES'e bağlı olabileceğini göstermektedir. Bu eşitsizlik ülkeler için olumsuz bir durumdur. Akademik başarı SES'e bağlı olmamalıdır. Bu nedenle SES'in başarı ile olan ilişkisini anlamak, SES ile ilgili başarı farklılıklarını azaltmak için önemli görülmektedir. Özellikle okulların bu eşitsizlikteki rolünü anlamak önemlidir. Çünkü okul özellikleri bu eşitsizlikle ilgili olabilir. Bu çalışma okul SES'inin neden olabileceği eşitsizliğe odaklanmaktadır. Ayrıca, okul SES'inin öğrencilerin başarısını doğrudan etkilemekle kalmayıp, okul özelliklerini ve dolayısıyla öğrenci başarısını da etkilediği varsayılmaktadır. Okul SES'inin doğrudan etkisinin yanı sıra dolaylı etkilerinin varlığı öğrenciler için eşitsizlik üreten bir yapı olmaktadır. Bu nedenle okullar özelliklerini değiştirebilirlerse düşük SES'in olumsuz etkilerini azaltabileceklerdir. Bu çalışma kültürler arası bakış açısıyla matematik eğitimine odaklanarak yukarıda açıklanan eşitsizliği araştırmayı amaçlamaktadır ve özellikle okul SES'i okul karakteristikleri ve 8. sınıf matematik başarısı arasındaki ilişkileri incelemektedir. Bu ilişkileri incelemek için TIMSS 2015 uygulamasına katılan 38 ülkenin, 8.sınıf matematik verisi kullanılmıştır. Çok düzeyli aracı değişken analizi kullanılarak okul SES'i ile matematik başarısı arasında, okuldaki matematik öğretiminin niteliğinin ve okul ikliminin (okula aidiyet hissi, okulda başarıya verilen önem ve okul disiplini) aracı etkileri incelenmiştir. Çalışmanın sonuçlarına göre okul SES'i birçok ülkede okul düzeyinde matematik başarısını belirleyen en önemli okul karakteristiğidir. Okuldaki matematik öğretiminin niteliği ve okul iklimi (okula aidiyet hissi, okulda başarıya verilen önem ve okul disiplini) kontrol edildiğinde ise okul SES etkisinin birçok ülkede azaldığı görülmektedir. Bu durum bazı ülkelerde okuldaki matematik öğretiminin niteliği, okulda başarıya verilen önem, okula aidiyet hissi veya okul disiplini karakteristiklerinin okul SES'inin etkisini azaltabileceğini göstermektedir. Okul SES'inin ülkelerin çoğunda okulda başarıya verilen önem, okula aidiyet hissi ve okul disiplini ile ilişkili olduğu görülmektedir. Matematik başarısı üzerinde etkili olan okul karakteristikleri ise okuldaki matematik öğretiminin niteliği, okulun başarıya verdiği önem ve okula aidiyet hissidir. Özetle, bu ilişkiler okul SES'inin matematik başarısını okula aidiyet hissi ve başarıya verilen önem aracılığıyla dolaylı olarak etkilediğini göstermektedir. Özellikle okula aidiyet hissinin gelişmiş ülkelerde okul SES'i ve matematik başarısı arasında öne çıkan bir aracı özellik olduğu görülmektedir. Okul SES'i ile matematik başarısı arasındaki ilişkide okulda başarıya verilen önemin hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde aracı rolü vardır. Araştırma sonuçlarına göre, okuldaki matematik öğretiminin niteliği ve okul iklimi karakteristiklerinin etkileri dikkate alındığında, bazı ülkelerde eşitsizliğin daha az olabileceği görülmüştür, fakat aracılık etkisi incelendiğinde okulda başarıya verilen önem, okula aidiyet hissinin ve okulda disiplinin okul SES'inin matematik başarısı üzerindeki etkisine aracılık edebileceği görülmektedir. Bu aracılık etkisi okullar arasındaki eşitsizliğin hangi mekanizmalar üzerinden gerçekleştiğini göstermeye yardımcı olabilir. Buna göre, okul SES'inden kaynaklanan eşitsizliğin okuldaki matematik öğretimi aracılığıyla gerçekleşmeyebileceği görülmektedir. Sonuçlar, düşük SES'li okullarda da başarıya daha fazla önem verilebilirse ve okula aidiyet hissinin oluşmasına yönelik tedbirler alınabilirse bu okul karakteristiklerinin SES ve başarı arasındaki aracı etkilerinin ortadan kaldırılmasına yardımcı olabileceğini göstermektedir.