Mehmet Ali Cenani Bey'in hayatı ve parlamento faaliyetleri (1872-1934)

Türk siyasi hayatında önemli bir yer edinen özellikle mali konulardaki yetkinliğiyle dikkat çeken bir isim olan Mehmet Ali Cenani Bey'in hayatı ve parlamento çalışmaları bu araştırmanın konusunu teşkil etmektedir. Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e uzanan süreçte yer alan Ali Cenani Bey'in siyasi hayatını ortaya çıkarmak ve dönemin tarihi olayları içindeki yerini tespit edebilmekse çalışmanın temel amacıdır. Bu çalışmada onun siyasal ve toplumsal süreci algılayışı, yönlendirme kabiliyeti, verdiği kanun teklifleri, niteliği, bunların yasalaşma düzeyi, öncelikli yönelimleri belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırmanın genelinde kronolojik esaslara uyulmuş ve çeyrek asırlık bir döneme tanıklık eden Ali Cenani Bey'in öncelikle ayrıntılı bir biyografisine yer verilmiştir. Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda önce Halep sonra da Antep mebusu olarak yer alan Cenani Bey, Meşrutiyet'in ilk yıllarında II. Abdülhamid karşıtı, İttihatçı bir siyasi kimlik sergilemiş 1912 genel seçimiyle İttihatçılarla karşılıklı olarak yollarını ayırmıştır. Bu yıldan itibaren mecliste bağımsız bir mebus olarak hareket etmiş, İngilizlerin son Osmanlı Meclisi'ni dağıttığı dönemdeyse işgalci güçlerin yanında bir tutum takınmıştır. Milli Mücadele yıllarında Mustafa Kemal ve grubunu yağmacı olarak nitelemiş fakat aynı zamanda kendi köy ve topraklarının da bulunduğu güney cephesinin örgütlenmesine destek olmuştur. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde 1920-1931 yıllarını kapsayan üç ayrı dönemde Gaziantep mebusluğu yapmış, birinci grup içerisinde yer almıştır. İkinci dönem TBMM'de mebusluğun yanı sıra ticaret vekilliği vazifesini de yaklaşık iki yıl sürdürmüştür. Vekilliği sırasında vekâlet tasarrufuna verilen 500.000 liralık zahire fonunun usulsüzce harcandığı ve hazinenin zarara uğratıldığı gerekçesiyle önce meclis sonra Yüce Divan sorgulamasıyla karşı karşıya kalmıştır. Yüce Divan başta Ali Cenani Bey'in görevi ihmal ve gevşeklikten beraatına, görevi suiistimalden bir ay hapis ile dört ay rütbe ve memuriyetten mahrumiyetine mahkûm olduğunu açıklamış sonra bu cezasını erteleyerek, zimmetinde kalan paranın kendisi tarafından faiziyle tahsis edilmesine hükmetmiştir. Hayatının son yılları itibar kaybı, mali ve ailevi sıkıntılar içerisinde geçmiştir.