Mevcut konut stokunda yenileştirme yaklaşımları: 1930-1970 dönemi modern konut yerleşmelerine yönelik bir model önerisi

Bu çalışma, Türkiye'deki mevcut modern dönem konut yerleşmelerinin, kültürel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlik bağlamında mekânsal kalitesinin arttırılmasına yönelik yaklaşımlar geliştirmeyi amaçlamaktadır. Cumhuriyet'in ilanından sonra özellikle 1930-70 yılları arasında modern mimari ve şehircilik anlayışı ile tasarlanmış, dönemin ve kullanıcılarının yaşam biçimini yansıtan, bulunduğu kent parçasında önemli değişimlerin yaşanmasıyla beraber çeşitli ölçeklerde müdahalelere maruz kalan ve kültürel bellekte yer etmiş konut toplulukları üzerine odaklanılmıştır. Gelecek nesillere aktarılabilecek ve model oluşturabilecek konumda olan bu yapı topluluklarının sürdürülebilir bir anlayışla kültürel, sosyal, ekonomik ve politik bir tabanda kurulmuş, koruma ve iyileştirmeyi de içine alan, mekânsal kaliteyi arttırmaya yönelik yaklaşımlara ihtiyacı vardır. Bu yaklaşımlar, konut kullanıcılarından, merkezi ve yerel yönetimler, finansör kurumlar, sivil toplum kuruluşlarına kadar birçok aktörün katılımıyla oluşturulacak bir organizasyon olarak, katılım süreçlerine ve biçimlerine dair alternatifler getirmeyi hedeflemektedir. Sürdürülebilirliğin önem kazandığı günümüzde, hem ekonomik hem sosyal ve kültürel sürdürülebilirlik, mevcut stokun yeniden ele alınmasında büyük önem taşımaktadır. Mevcut stokta mekân kalitesinin arttırılması üzerine başlatılan bu araştırma Türkiye ve dünya genelinde yapılan literatür çalışmasının ardından, örneklem üzerinden anket ve görüşmeler ile verilerini elde edecek şekilde kurgulanmıştır. Tez kapsamında, mevcut stok üzerinde oluşan mekânsal, sosyal, kültürel ve ekonomik değer kayıplarının azaltılması, kalitenin iyileştirilmesi ve yenileştirme çalışmalarının kurgulanması için çeşitli yaklaşımlar ele alınmış ve incelenmiştir. Mekânsal kalitenin iyileştirilerek kültürel sürdürülebilirliğe katkı sağlanması amaçlanan çalışmada, alan çalışması olarak ülkemizde modern mimari ve şehircilik anlayışının önemli temsilcilerinden Prof. Dr. Kemal Ahmet Arû'nun tasarımını gerçekleştirdiği ve Türkiye'de modern mimari konut uygulamalarının en önemli örneklerinden 4. Levent Emlak Bankası Konutları ele alınmıştır. Bölge, kent belleğinde modern mimarinin ülkemizdeki yansımalarını ve gelişimini aktaracak önemli bir belge niteliğindedir. Bu yerleşmelerin kendilerine özgü nitelikleri korunarak, günümüz kullanıcısına daha sağlıklı ve kaliteli konut mekânları sunulması bir yandan toplum belleğine, diğer yandan doğrudan kullanıcıya yarar sağlayacaktır. Çalışma, mekânsal, sosyal, kültürel ve ekonomik sürdürülebilirlik ile kalite kavramları arasındaki ilişkinin kurulması, modern dönem konut mimari olgusunun gelişimi, kent belleğindeki yeri ve önemi, mevcut mekânsal kalite problemleri bağlamında aktarılacak, alan çalışması, analiz ve öneriler şeklinde sürdürülecektir. Alan çalışması, 4. Levent Evleri tarihçesi, arşiv taraması, literatür çalışmaları, gözlemler, ilgili aktörlerle yapılan derinlemesine görüşmeler ve bölge konut kullanıcıları ile yapılan anket çalışması ile tamamlanacaktır. Anket ve derinlemesine görüşme çalışmaları, kullanıcıların ve diğer aktörlerin bölgenin mekânsal kalitesinin sürdürülebilirliği yönünden fikirlerini araştırıp, analiz etmeyi sağlayacak, mekânsal kalitenin arttırılmasına yönelik hizmetlerde kendilerini nerede konumlandırdıkları hakkında bilgi sağlayacaktır. Yapılan analiz ve değerlendirmelerde hem kullanıcılar hem de diğer aktörlerin mevcut modern mimari konut yerleşmelerinde mekân kalitesinin sürdürülebilirliğine bakışı irdelenerek, ihtiyaç duyulan organizasyonun geliştirilmesine yönelik yaklaşımlar ve fikirler sunulacaktır.