Mevlanzade Rıfat Bey'in gazetecilik hayatı ve siyasi faaliyetleri

II. Abdülhamid idaresine muhalif bir Jön Türk olması nedeniyle 1896 yılında sürgün cezasına çarptırılan Mevlanzade Rıfat Bey meşrutiyetin yeniden ilan edilmesinin ardından büyük umutlarla İstanbul'a dönmüş, ancak İttihat ve Terakki'den beklediğini bulamayınca muhalefet saflarına geçmiş ve ömrünün sonuna kadar da müzmin bir muhalif olarak yaşamıştır. İttihat ve Terakki'ye karşı örgütlenen ilk muhalif hareket olan Fedakaran-ı Millet Cemiyeti bünyesinde politik hayata atılan Rıfat, tüm popülaritesini borçlu olduğu gazetecilik mesleğine de cemiyetin yayın organı olan Hukuk-ı Umumiye Gazetesi ile başlamıştır. Bir süre sonra cemiyet ve gazetesi ile yollarını ayıran Mevlanzade'nin hayatının ve kariyerinin dönüm noktasını ise, Hasan Fehmi Bey ile birlikte çıkarttıkları Serbesti Gazetesi teşkil etmiştir. Yüksek tirajlı Serbesti ile birlikte büyük şöhrete ve geniş bir okur kitlesine kavuşan Rıfat, özellikle 31 Mart sürecinin önde gelen aktörlerinden birisi olarak ön plana çıkmıştır. Bu süreçte bir yandan gazetesi vasıtasıyla kitleleri harekete geçirmeye çalışan Mevlanzade, öte yandan da düzenlediği mitingler ile dağınık haldeki muhalif grupları bir araya getirmeye çabalamıştır. Sürgünlerle dolu çalkantılı yaşantısında sürekli kaybeden tarafta olan Mevlanzade buna rağmen hiçbir zaman denemekten vazgeçmemiş, sürgün olduğu dönemlerde Atina, Paris ve Kahire'de gazeteler çıkartmış ve merkezden uzakta olmasına rağmen "muhalefet mesleğini" icra etmekten geri kalmamıştır. Mütareke dönemi ile birlikte ulusal kurtuluş hareketine muhalif bir "Jön Kürt" olarak ortaya çıkan Mevlanzade Rıfat Bey, bu süreçte Kürt cemiyetleri içerisinde aktif bir rol alarak İngiltere, Fransa ve Yunanistan devletleri ile temaslarda bulunmuş, 150'lik olarak sürgün edilmesinin ardından ise hem yurt dışında Türkiye Cumhuriyeti aleyhine faaliyet gösteren kişi ve gruplarla birlikte hareket etmiş hem de Türkiye lehine muhbirlik yapmıştır. Anahtar Kelimeler: Mevlanzade Rıfat Bey, Serbesti, Hasan Fehmi Bey, Hukuk-ı Umumiye, II. Meşrutiyet, Jön Türkler, Fedakaran-ı Millet Cemiyeti, İttihat ve Terakki Cemiyeti, Nuriye Ulviye, İnkılab-ı Beşer, Hukuk-ı Beşer, Ahali