Mimari beton yüzeylerin tasarımına ve uygulamasına yönelik öneri hazırlanması ve İstanbul'daki mimari beton yüzeye sahip olan yapıların incelenmesi

Beton günümüzde kullanılan temel yapı malzemelerinden biridir. Betonun taşıyıcı sistemden bitirme malzemesine kadar çeşitli kullanım alanları bulunur. Bu tezde bitirme malzemesi olarak kullanımına yoğunlaşılmıştır. Betonun cephede yalın olarak, kaplamasız bir biçimde kullanılmasına mimari beton adı verilir. Mimari beton yüzeyler; malzeme içeriğinden, uygulama aşamalarından ve dış ortam koşullarından etkilenebilir. Ayrıca beton yüzeylerin tasarım ve uygulama aşamasında; tasarımcı, yüklenici ve tedarikçiler arasında anlaşmazlık çıkabilir. Ortaya çıkan mimari beton yüzeyde hasarların minimuma indirilmesi ve anlaşmazlıkların önüne geçmesi için bir standardizasyon oluşturulması gereklidir. Bu tezde, öncelikle literatür araştırması yapılmış, malzemenin özellikleri ve yüzeyde görülebilecek kusurlar hakkında bilgi verilmiştir. Sonrasında mimari beton yüzeyler üzerine yazılmış standartlar incelenmiş ve bu standartların benzer ve farklı yönleri karşılaştırılmıştır. İncelenen standartlar ışığında, öneri hazırlanmıştır. Öneride belirtilen değerlendirme ölçütlerine göre İstanbul'daki mimari beton yüzeye sahip binalar incelenmiştir. Tez kapsamında, görsellere ve tablolara yer verilmiştir. Tez altı bölümden oluşmaktadır; İlk bölümde; çalışmanın amacını, kapsamını ve yöntemlerini açıklayan giriş bölümü bulunmaktadır. İkinci bölümünde; mimari betonun kaplamasız beton cephe olduğu tanımlanmaktadır. Ayrıca tarihi gelişimine ve önemine yer verilmektedir. Mimari beton yüzeyler, beton malzemeden elde edildiği için, betonun içeriğini anlatılmaktadır. Mimari beton cephelerde, uygulama aşaması da önemli olduğu için; kalıp malzemelerine ve üretimine yer verilmektedir. Son olarak mimari beton yüzeylerde görülebilecek olan kusurlar açıklanmaktadır. Üçüncü bölümde; mimari beton için yazılmış standartlar incelenmiştir. Bu standartlar aşağıda belirtilmiştir; • Alman, "Deutscher Beton- & Bautechnikverein e.V. (DBV)" ve "the Bundesverbandder Deutschen Zementindustriee.V. (BDZ)" tarafından yayımlanan "Sichtbeton", • Amerikan, "American Concrete Institute (ACI)" tarafından yayımlanan "ACI-303R-12: Guide to Cast-in-Place Architectural Concrete Practice", • Avustralya, "Cement Conrete & Aggregates Australia" tarafından yayımlanan "Guide To Off-Form Concrete Finishes"dir. Alman standardında; mimari beton sınıflarından, kalıp sınıflarından, sözleşme esaslarından ve değerlendirme ölçütlerinden bahsetmektedir. Amerikan standardında; mimari betonun yüzey özelliklerinden, kalıbın tasarım ve uygulama yöntemlerinden, uygulama aşamalarından, sözleşme aşamalarından ve değerlendirme ölçütlerinden bahsetmektedir. Avustralya standardında; mimari betonun tasarım aşamalarını, uygulama aşamalarını, sözleşmede bulunması gerekenleri ve değerlendirme ölçütlerini açıklamaktadır. Bu bölümün son maddesinde, üç standart; mimari beton tasarımı, yüzey sınıfları, kalıp özellikleri, uygulama aşamaları, örnek panellerin üretimi, sözleşmelerin hazırlanması ve değerlendirme ölçütleri açısından karşılaştırılmıştır. Dördüncü bölümde; standartlardan yola çıkılarak mimari beton yüzeylerin tasarımı ve uygulaması için öneri hazırlanmıştır. Öneride; mimari betonu tasarım yöntemi, kalıplar ile kalıplarda kullanılan diğer malzemeler, mimari beton yüzeylerin uygulama aşamaları, sözleşmelerin hazırlanması ve değerlendirme kriterleri hakkında bilgi verilmiştir. Beşinci bölümde; İstanbul'da bulunan mimari beton yüzeye sahip binalar incelenmiştir. İnceleme yapmak için bina cepheleri fotoğraflanmıştır. Bu fotoğraflar üzerinden yüzeyde bulunan hasarlar tespit edilmiştir. Yüzeydeki renk eşitsizliği, dökülme, aşınma ve vandalizmden kaynaklı hasarlarının yüzeydeki oranları bulunmuştur. Ayrıca yüzeydeki kabarcık miktarına göre sınıflandırma yapılmış ve yüzeydeki renk değişim aralığı belirlenmiştir. Altıncı bölümde; mimari beton yüzeyler hakkında yapılan araştırma ve incelemelere göre sonuç ve öneriler yazılmıştır. Bulunan sonuçlar; • Mimari beton yüzeylerin kalitesinin arttırılabilmesi ve anlaşmazlıkları çözebilmek için mimari beton yüzeyler sınıflandırılmalıdır. • Kalıp malzemeleri ve kalıbın uygulama yöntemleri geliştirilmelidir. • Beton uygulama yöntemlerine önem verilmelidir. • Yüzeye yapılacak işlemler deneme panellerinde test edilmelidir. • Mimari beton yüzeylerin tasarım ve uygulama süreci hakkında uzlaşmazlığın önüne geçmek için taraflar arasında sözleşme yapılmalıdır. Sözleşmelerin belirlenmesi için deneme ve referans panelleri yapılmalıdır. • İş bitiminde yüzey kontrolü yapılmalıdır. İncelenen binalar hakkında elde edilen veriler karşılaştırılmıştır. Son olarak ülkemizde mimari beton cepheler için bir standart oluşturulması gerekliliğinin önemi vurgulanmıştır.