Mimarlığın dijital habitusu: Erken tasarım sürecinde internet kullanımı

Yeni medya araçlarının son on yıldaki hızlı artışı, bilgi ve iletişim teknolojilerinin akademik ve bilimsel alanda yarattığı dönüşümler, mimari tasarım bilgisinin ve temsillinin üretim sahasında da dönüşümlere yol açmaktadır. Dijital tasarım araçlarının ve internet araçlarının liberal ve demokratik bir şekilde bilgiye sağladığı erişimin, erken tasarım sürecinde tasarımcı için önemli olduğu düşünülmektedir. Tasarım süreçleri tamamen dijital medyada gerçekleşmese de tasarım problemini çözerken ihtiyaç duyulan bilgiyi aramak internet araçlarına olan gerekliliği arttırmaktadır. Web 2.0 teknolojilerinin gelişmesiyle çevrimiçi etkileşim çok daha hızlı olmakta, emsal teşkil eden tasarım projelerini bulmak sosyal ağ uygulamalarının algoritmaları sayesinde kolaylaşmaktadır. Mobil dijital ekranların çeşitlenmesi, her an her yerde dijital veri, bilgi elde etmemizi desteklemektedir. Mimari tasarım gündeminin ve mimarlık kültürünün değişmesi uzun zaman gerektirse de çevrimiçi ortamlarda mimarlık ve tasarım ürünlerinin temsilleri, dijital tasarım ve görselleştirme araçlarının gelişmesi sayesinde çeşitlenmektedir. Bu nedenle çevrimiçi alanda emsal teşkil eden görsel ve bilgi temin etmek ve bunları kullanmak tasarımcıların rutin faaliyetleri olmaktadır. Sosyal ağ uygulamaları tasarımcıları ve diğer kullanıcıları birbirine yakınlaştıran bir görev görmüştür. Bu durum, tasarımcıyı interneti tasarım sürecinde kullanırken diğer internet kullanıcılarından ayıran pratikleri sorgulamamız gerektiğini düşündürmüştür. Dolayısıyla mimarlığın dijital habitusu olarak tanımladığımız dijital medya araçları üzerinde gerçekleştirilen tasarım faaliyetinin, çevrimiçi pratiklerinin neler olabileceği tanımlanmak istenmiştir. Burada hem tasarımcıyı diğer çevrimiçi kullanıcılardan hem de tasarımcıları birbirlerinden ayıran dijital farklar, başka bir tabirle, ayrıcalıklar tartışılmıştır. Çalışmamızın gömülü teori uygulaması olması dolayısıyla elde edilen veriler doğrultusunda ilerleyen aşamada yeni kavramsal açıklamalar ve yeni araştırma metotları uygulamak gerekmiştir. Bu nedenle İTÜ Mimarlık son sınıf öğrencileri olarak belirlenen tasarımcı grup arasında yapılan anket araştırması, derinlemesine mülakatlar ve çevrimiçi deneyler kapsamında öğrencilerin çevrimiçi araştırma pratikleri anlaşılmaya çalışılmıştır. Dijital farkındalık düzeyi olarak tanımlanan kavram ile, dijital araç kullanımı ve çevrimiçi araştırmaları arasında bir ilişki olup olmadığı ortaya konulmak istenmiştir. Öğrencilerin dijital araçlarda yeterlilikleri ile çevrimiçi pratiklerini ifade etme biçimleri arasında benzer bir farkındalık düzeyinin olduğu görülmüştür. Bu sebeple dijital medya araçlarını kullanma oranı ve dijital yeterlilik düzeyinin dijital sermaye edinmeyi desteklediği, bu durumun çevrimiçi alanda fark yaratıcı bilgi ve görsellere erişimde etkili olabileceği düşünülmüştür. Çevrimiçi deney dört farklı katılımcı ile iki adet eskiz, bir adet dijital ve analog model birlikte ve bir adet dijital model kullanan katılımcı ile gerçekleştirilmiş ve sınırlamaksızın çevrimiçi araştırma imkanı verilmiştir. Deney sonucunda eskiz yapan öğrencilerin internet araştırması yapmak için motivasyon geliştirmedikleri görülmüştür. Dolayısıyla tasarımın gerçekleştiği medyanın gerektirdiği davranışsal tutumların tasarım araştırmasını ve sonucunu etkilediği yorumu yapılmıştır. Bu anlamda mimarlığın dijital habitusu kavramsallaştırmasında olduğu gibi, dijital araçların ve dijital formatın tasarım sürecinin tamamında birbirini destekleyen pratikler bütünü olarak düşünülebileceği görülmüştür. Yani dijital medya araçlarını kullanma düzeyi ve sıklığı arttıkça çevrimiçi araştırma ve bilgi edinme stratejilerinin de çeşitleneceği ve farklılaşacağı düşünülmüştür. Elbette daha genel bir çıkarım yapabilmek için çok daha fazla sayıda tasarımcı ile daha fazla deney ve anket çalışması yürütülmelidir. Tezin sınırlı evreni kapsamında yapılan gözlem ve çıkarımlar gelecek araştırmalar için yol gösterici olabilir.