Modern Osmanlı'dan erken Cumhuriyet dönemine mağazacılık ve Orosdi-Back Mağazaları'nın kuruluş ve gelişimi

Orosdi-Back mağazaları, Osmanlı İmparatorluğu'nda mağazacılık sektörünün ekonomik ve sosyal izdüşümüdür. Adolphe Orosdi ve Hermann Back'in kişisel girişimlerinin bir sonucu olan Orosdi-Back mağazaları, ilk olarak 1855 yılında Galata'da Ömer Efendi adıyla açılmıştır. Kısa sürede şubeleşerek geniş bir coğrafyaya yayılan firma; toptan ve perakende ticarette önemli bir ilerleme kaydetmiştir. Bu çalışma şuana kadar hakkında etraflı bir çalışma bulunmayan Orosdi-Back şirketi ve mağazalarını tanıtmayı amaçlamaktadır. Böylelikle özelde İstanbul, genelde ise Osmanlı topraklarında modern tüketim alışkanlıklarının değişimine dair mütevazı bir katkı sunulması planlanmaktadır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, mağazanın kurucuları olan Orosdi ve Back aileleri hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra bu ailelerin bir araya gelerek Orosdi-Back'i kurma sürecinden bahsedilmiştir. Ayrıca şirketleşme süreci, çalışma sistemi ve şubeler hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde Orosdi-Back'in toplumsal hayata etkileri üzerinde durulmuştur. Bu bölümde halkın Orosdi-Back mağazalarına yaklaşımı, mağazaların tüketim alışkanlığı üzerindeki etkileri ve şirketin personel istihdam politikası değerlendirilmiştir. Üçüncü ve son bölümde Orosdi-Back mağazalarının Türkiye'deki şubelerinin kapatılma süreci işlenmiştir. Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde ilk örneklerine rastlanılan grev, boykot ve etnik sorunların Orosdi-Back üzerindeki olumsuz etkileri ve yaşanan olaylara karşı şirket yöneticilerinin tavrı değerlendirilmiştir. Son olarak Cumhuriyet Dönemi'nde uygulanan ekonomide millileştirme politikası anlatılmış ve ardından bu politika kapsamında Orosdi-Back'in Türkiye'deki son şubesi olan İstanbul şubesinin Sümerbank'a devredilme süreci üzerinde durulmuştur. Çalışmanın hazırlanması sürecinde Devlet Arşivleri kataloglarında bulunan belgeler başta olmak üzere birçok kaynaktan istifade edilmiştir. Bu bağlamda Taha Toros Arşivi, Salt Araştırma, Wikilala, Atatürk Kitaplığı vd. katalog arşivlerden görsel materyaller temin edilmiştir. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Kütüphanesi, İslam Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi, Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi ve Milli Kütüphane kataloglarında bulunan kaynak eserlerden faydalanılmıştır. Annuaire Oriental (Şark Ticaret Yıllıkları)'nın 1891-1921 yılları arasında yayınlanan sayıları incelenmiştir. Döneme ait süreli yayınlardan konuyla alakalı taramalar yapılmış ve bulunan veriler değerlendirilmiştir. Ayrıca anı, mektup ve hatıra türü eserlere bakılmıştır. Orosdi-Back ile alakalı hazırlanan yıllık raporlar gözden geçirilmiş ve bu raporlardaki sayısal veriler üzerinden yıllık istatistikler çıkarılmıştır. Ayrıca GALLICA başta olmak üzere birçok yabancı kaynaktan Orosdi-Back hakkında bilgi temin edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Orosdi-Back, Mağaza, Şirket, Ticaret, Pazar