Moğollar ve Timurlular dönemi Mâverâünnehir ve Horasan bölgesinde siyasi gelenek farklılıkları

Şehirler, insanoğlunun yerleşik hayata geçtiği ilk günden beri içinde bulunduğu bölgenin coğrafyası ve topografik özellikleriyle beraber bünyesindeki topluluğun kimliği çerçevesinde birbirinden farklı kimlikler ve siyasî gelenekler geliştirmişlerdir. Çalışmada ele alınan iki bölge Mâverâünnehir ve Horasan da bu açıdan yüzyıllardan beri toplumların sosyal hayatlarını idâme ettikleri, ekonomik faaliyetler yürüttüğü, dini vecibelerini yerine getirdikleri belirli sınırlar içindeki yerleşim birimleri olarak siyasî geleneklere sahiptirler. Tarih boyunca bu siyasî gelenekler çoğu toplum tarafından muhafaza edilmekle birlikte bazıları ise yaşanan siyasî veya toplumsal olaylarla farklı tezahürlere bürünmüş ya da ortadan kalkmıştır. Ele alınan bu çalışmada da Mâverâünnehir ve Horasan'ın Cengiz Han önderliğindeki Moğol istilası ile başlayan ve daha sonra Emir Timur'un tarih sahnesine çıkışıyla devam eden bozkır kökenli toplumların hakimiyeti döneminde siyasî geleneklerinin ne olduğu, hakimiyetleri süresince ne tür değişimler gösterdiği ve iki bozkır iktidar döneminde gelenek farklarının neler olduğu ele alınmıştır. Çalışmanın tarih aralığı çok geniş tutulması neticesinde de sınırları bir hayli büyük olan Mâverâünnehir ile Horasan'ın tüm şehirleri üzerinde durulamamış ve bölgelerin önde gelen şehirleri Semerkand ve Herat özelinde incelenmiştir. Çalışmada ekonomi, sosyal ve kültürel hayat, nüfus hareketleri ile imar faaliyetleri konu dışında tutulmuştur ve siyasî olayları daha bütüncül ele almak gayesiyle Semerkand ve Herat'ı etkileyen siyasî olaylar, iki şehir özelinde de bahsedilmiştir. Ayrıca siyasî olaylar, Semerkand ve Herat özelinde sınırlandırılmış, şehir hayatını etkilemeyen savaşlar, antlaşmalar ve ittifaklardan bahsedilmemiştir. Böylelikle Moğollar ve Timurluların, her iki şehirde de çoğu zaman benzer siyaset izleseler de, şehre atanan valiler de olduğu gibi farklı politikaları da benimsedikleri ve bu politikalara binaen şehir ileri gelenlerinin benzer siyasî tepkiler verdiği görülmektedir.