Muhammed Musleh al-Din al-Lari (V. 979)، Hâşiye 'alâ Tefsîri'l Beyzâvî - adlı yazma eserinin incelenmesi (Fâtiha Suresi)

Bu araştırmada, önemli bir ilmî eser olan "Kadı Beydâvî Tefsiri üzerine Muslihiddîn el-Lârî Hâşiyesi / Fâtihâ Sûresi" ele alınmaktadır. Muslihiddîn, IXX ve XX. Yüzyıl Osmanlı âlimlerinden biridir. Hâşiyesinde, Kadı Beydâvî'nin tefsirindeki açıklamalara şerh ve izahat yapmış, bu amaçla çok sayıda lügat, belagat, fıkıh, usûl ve kelam kaynağı kullanmıştır. Genellikle rey ile tefsir yöntemini esas almakla birlikte kimi zaman Kur'an-ı Kerîm ayetleri, hadis-i şerifler, sahâbe ve tâbiin sözleri ile delil göstermeyi esas alan me'sûr ile tefsir yöntemiyle bütünleştirmiştir. Bu hâşiyeyi diğer hâşiyelerden ayıran özelliği, Muslihiddin el-Lârî'nin Fâtiha sûresinin meselelere ve konularından ele almadık hiçbir şey bırakmamış olmasıdır. Eskilerin dediği gibi, ilmin şerefi malumun şerefiyle bilinir. Bu eserinde müellife yardımcı olan husus, samimi gayreti, güzel niyeti ve pek çok meselede görüşünü beyan ederken izah ettiği nice incelikli sözler ve güçlü deliller içeren zengin kaynaklarla dolu derin ilmidir. Bu araştırma iki ana bölüme ayrılmıştır. Birinci bölüm, Kadı Beydâvî'nin hayatının özetine ayrılmış, daha sonra Muslihiddîn el-Lârî'nin kişisel ve ilmi hayatına ışık tutulmuştur. Bu bağlamda doğum yeri ve yaşadığı dönem açıklanmış, yetişmesi, ailesi, ilmi seyahatleri, hocaları, talebeleri, üstlendiği vazifeler, ahlakı, alimlerin ona övgüleri ve vefatı anlatılmıştır. Daha sonra günümüze ulaşmayan kayıp eserleri, el yazmaları ve baskıları izah edilmiştir. İkinci bölümde ise müellifin el yazmasına ilişkin sunum yöntemi, titiz düzeni, takriri ve meseleleri açıklarken, şerh ve izahat yaparken kültürel mirası kullanma biçimi ele alınmış, daha sonra başlığı ve müellifin nesebi tespit edilerek el yazmasının tarifi yapılmış ve esas alınan el yazması nüshaların niteliği ile tahkik ve talik yöntemi açıklanmıştır. Tahkik edilen metin üzerinde son derece titiz bir çalışma yürütülmüş, tevsik ve tespit sürecinde çok sayıda kaynak ve referansa başvurulmuştur. Kur'an ayetleri, Nebevî hadisler ve alimlerin sözleri tahriç edilmiş, farklı lafızlar ayrıştırılmıştır. Yine kişiler, ıstılahlar ve yer isimleri tanımlanmış, ifade şeklindeki zorluk ve terkipteki karışıklıktan kaynaklanan kapalı metinler daha açık yorumlanmaya çalışılmıştır. Böylece kültürel mirasa hizmet edecek, araştırmacıları tatmin edecek bir çalışma ortaya çıkarmaya çalışılmış, araştırmanın sonuç bölümünde de elde edilen en önemli sonuçlara yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: el-Lârî hâşiyesi, Fâtiha sûresi, Muslihiddin, Beydâvî Tefsiri.