Muş ili kırsal alan potansiyeli ve kalkınmaya etkisi

Bu çalışmada, Muş ilinin kırsal alan potansiyeli ve bu potansiyelin ilin kırsal kalkınmasına etkileri üzerinde durulmuştur. "İstatistiki Bölge Birim Sınıflamasında Düzey II Bölgesi (TRB2)'nde" bulunan çalışma sahası, Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Murat-Van Bölümü'nde yer almaktadır. Malazgirt, Bulanık, Varto, Hasköy ve Korkut ilçelerinden oluşan Muş ilinin yüzölçümü 8.650 km2'dir. Muş ilinin doğusunda Ağrı, batısında Bingöl, kuzeyinde Erzurum, güneybatısında Diyarbakır ve Batman, güneyindeyse Bitlis illeri bulunmaktadır. Araştırmadaki temel amaç, Muş ilinin sahip olduğu tarım, hayvancılık ve turizm gibi kırsal alan potansiyelinin incelenmesiyle bu potansiyelin kırsal kalkınma üzerindeki etkilerinin sınırlı kalmasındaki nedenleri ortaya koymak ve çözüm önerileri geliştirmektir. Muş, tarımsal üretim bakımından Türkiye'nin önemli illeri arasında bulunmaktadır. İldeki Murat Nehri ve Karasu, önemli akarsu kaynakları arasında yer almaktadır. Muş ili 866.833 hektar araziye sahiptir. İl arazisi içerisinde en büyük pay 357.342 hektarla (%41,2) tarım arazisidir. Başta Muş Ovası olmak üzere Malazgirt, Bulanık ve Liz ovaları, çalışma sahasının ve Türkiye'nin önemli tarım alanları arasında yer almaktadır. Bu alanlarda sulu tarım yaygınlaştırıldığı takdirde ilin, ülke içerisindeki tarımsal üretimdeki önemi daha da artacaktır. Bu durum kırsal kalkınmaya ivme kazandıracaktır. İlin sahip olduğu yaylalar ve meralar hayvancılık faaliyetleri için önemli avantaj sağlamaktadır. Nitekim il arazileri içerisinde tarım arazilerinden sonra ikinci sırayı 336.062 hektarla (%38,8) mera alanları, üçüncü sırayı 72.099 hektarla (%8,3) çayır alanları oluşturmaktadır. 2019 yılında hayvan varlığı bakımından ilde birinci sırayı 1.084.591 (%56,54) ile küçükbaş alırken, ikinci sırada ise 325.067 (%16,94) ile büyükbaş gelmektedir. Muş ilinin sahip olduğu kırsal kaynakların geliştirilmesine yönelik yapılan teşviklerde daha seçici olunmalıdır. Bununla birlikte verilen teşviklerin yerinde ve zamanında kullanılıp kullanılmadığı daha sıkı bir şekilde takip edilmelidir. Böylece ilin kırsal alanlarındaki kalkınma faaliyetleri daha da artacaktır. Muş ili, kırsal turizm bakımından da önemli kaynaklara sahiptir. Son yıllarda, şehir nüfuslarının çoğalmasıyla birlikte kırsal turizm kaynaklarına ilginin arttığı bilinmektedir. İldeki kırsal alanların önemli turizm kaynakları arasında mağara, cami, kilise, kale, yayla, baraj, göl ve agro turizm (tarım turizmi) kaynakları bulunmaktadır. Bu kaynaklar, ekoturizm çerçevesinde geliştirildiği takdirde kırsal kalkınmaya önemli katkı sağlama potansiyeline sahiptir. İlin sahip olduğu tarım, hayvancılık, turizm vb. kaynakların daha verimli kullanılabilmesi için çiftçi örgütlenmesinin teşvik edilmesi, kooperatifleşme, uzmanlaşmanın güçlendirilmesi, marka ürünlerin üretilmesi, güçlü pazar desteğinin sağlanması, girdi maliyetlerinin düşürülerek faizsiz kredi desteğinin sağlanması, ulusal ve uluslararası düzeyde güçlü pazar ayağının kurulması önemlidir. Bunların sağlanmasıyla çalışma alanı sürdürülebilir kırsal kalkınmada çok daha hızlı bir şekilde büyüyecektir. Bu durum özelde Muş ilinin ekonomisine, genelde ise ülke ekonomisine katkı sağlayacaktır. Dolayısıyla kırsal alanlarda yaşanan göçün önüne geçilecektir. Aynı zamanda kırsal yerleşmelere tersine göçün de önü açılacaktır. Anahtar Kelimeler: Kırsal kalkınma, kırsal alan, Muş, tarım, hayvancılık