Mustafa Sâfî'nin Celâl ü Cemâl tercümesi (İnceleme-tenkitli metin)

Mustafa Sâfî, 16. yüzyılın sonlarıyla 17. yüzyılın başlarında hayat sürmüş, Sultan Ahmed'den himaye görmüş, Arapça ve Farsçada vukufiyetli, tercüme ve telif eserler vermiş önemli bir şahsiyettir. Hakkında biyografi kaynaklarında pek fazla malumat bulunmayan Sâfî, daha ziyade yazmış olduğu Zübdetü't-Tevârîh adlı eseriyle tanınmaktadır. Bu çalışmada ise onun bugüne kadar gündeme gelmemiş Farsçadan tercüme olan Terceme-i Celâl ü Cemâl adlı eserinin transkripsiyonlu metni ortaya konulmuş; bu metin Muhammed Nezlâbâdî tarafından Farsça olarak kaleme alınmış kaynak metinle mukayeseli incelenmiş; nihayetinde iki metin arasındaki benzerlikler ve farklılar somut örnekler üzerinden tespit edilmeye çalışılmıştır. Kaynak metni H. 808 [M. 1405-1406] tarihinde manzum olarak kaleme alınan temsilî, tasavvufî ve mecazî bir aşk hikâyesi olarak nitelenebilecek eserin şu anki bilgilerimize göre Türkçedeki tek tercümesi (M. 1608) Mustafa Sâfî'ye aittir. Sâfî tarafından manzum-mensur karışık tercüme edilen eserin müellif hattı nüshasına ulaşılmış ve metin bu nüshanın üzerine kurulmuştur. Müellif hattı nüshada yırtılma, yıpranma, silinme gibi nedenlerle okunamayan kısımlarda ise yurt içi ve yurt dışındaki çeşitli kütüphanelerden temin edilen istinsah nüshalardan faydalanılmıştır. Kaynak metin ve tercüme arasında şeklî birtakım farklılıklar bulunmasına karşın mütercimin muhteva itibariyle asıl metne sadık kaldığı görülmüştür. Ayrıca metinde önemli bir yekun tutan Sultan Ahmed methiyelerini içeren telif kısımların tespiti ve incelemesi bir başlık altında irdelenmiş, Sâfî'nin mansıp talep ettiği dizelerin altı çizilmiştir. Bu çalışma ile Fars ve Türk edebiyatı arasındaki etkileşiminin somut bir örneği olan Terceme-i Celâl ü Cemâl'in metin neşri ile onun köklü ve zengin tercüme geleneği içindeki yerinin tespiti amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Eski Türk Edebiyatı, Tercüme Geleneği, Karşılaştırmalı Edebiyat, Muhammed Nezlâbâdî, Cemâl ü Celâl, Mustafa Sâfî, Terceme-i Celâl ü Cemâl, tasavvufî, temsilî, manzum-mensur.