Nakit yönetimi

Bir firmanın aktif değerlere yaptığı yaptığı yatırımlar incelenirken genellikle ilk hareket noktası, para ve para benzerlerini, diğer bir deyimle likit fonları yönetmede, kontrol etmede ne ölçüde etkinlik sağladığım saptamaktır. Burada kullanılan anlamıyla para benzerleri terimi, firmanın likidite amacıyla elinde bulundurduğu, gereksinme duyulduğu an kolaylıkla paraya çevrilebilme olanağına sahip ve firmaya genellikle faiz şeklinde gelir sağlayan menkul değerleri (finansal varlıkları), özellikle kısa süreli hazine bonoları ile devlet tahvillerini içermektedir. Bu çalışmada nakit yönetimi kavramı açıklandıktan sonra firmaların elde para tutma nedenleri; muamele, ihtiyat ve spekülasyon güdüleri açıklanmakta ve para tutmanın fayda ve maliyeti karşılaşunlmaktadır. Nakit bulundurma ihtiyacım etkileyen dokuz faktör incelendikten sonra, nakit akışlarının önceden tahmin edilebilmesi için hazırlanması gereken nakit bütçesi ele alınmaktadır. Nakit bütçesi bir firmanın ileriye dönük çeşitli zaman aralıklarına ait nakit giriş ve çıkışlarının bir projeksiyonudur. Finansman yöneticisine, incelenen süre içerisinde beklenen nakit giriş ve çıkışlarının ne zaman gerçekleşeceğini gösteren bir planlama aracıdır. Finans yöneticisinin nakit yönetimi için bazı kararlar alması gerekmektedir. Bu kararlar; nakit tahsilatı ve ödemeler yönetimi, optimum nakit tutarının saptanması ve nakit fazlasının kısa süreli yatırırım araçlarına yatırılması ile ilgilidir. Nakit tahsilatının mümkün olduğunca hızlandırılması ve ödemelerin mümkün olduğunca yavaşlatılması gerekmektedir. Bu amaçlara yönelik çeşitli stratejiler bu çalışmada ele alınmıştır. Firmaların belirlemeleri gereken en önemli konu optimum nakit düzeyidir. Firmanın gelecek dönem veya dönemlere ilişkin para akışları tahmin edildikten ve likit fon tutmanın maliyeti ve yararlan gerçekçi bir şekilde saptandıktan sonra finans yöneticisinin, firma için optimal para tutarım belirlemesi gerekir. Yöneticiler optimum nakit seviyesini ya pratik, yani sayısal olmayan ve sadece tecrübelerine dayana usullerle ya da sayısal bir takım modellerle saptarlar. Bu çalışmada ele alman sayısal modeller sırasıyla Baumol Modeli, Miller-Orr Modeli ve Beranek Modeli1 dir. Tüm modeller tanıtıldıktan sonra aralarında bir karşılaştırma yapılarak, üstün ve zayıf yanlan ortaya konmuştur. Fonların mevduat hesaplarında tutulması bir firsat maliyeti yaratmaktadır. İşte nakit yönetimindeki önemli sorulardan biri fonların, değer kaybına uğramadan, ihtiyaç duyulduğu an paraya çevrilebilme olanağı bulunan, yani likiditesi yüksek, hangi menkul değerlere yatırılacağıdır. Hiç kuşkusuz, atıl fonların yatırılacağı menkul değerlerin sağlayacağı gelirin, menkul değer alımının ve yönetiminin gerektirdiği giderlerle, bu varlıkların saulamasındaki muhtemel gecikmelerin firma için doğuracağı kayıplan karşılaması şartına bağlıdır. Bu amaçla bazı karar verme kriterlerinin gözönüne alınması gerekir. Bunlar risk faktörü, menkul değerin pazarlanabilme özelliği ve vadesidir. Üç faktör incelendikten sonra kısa süreli yatırım araçlarının kısa bir tanıtımı yapılmaktadır. Ardından fonların para ve menkul değerler arasında dağılımının belirlenmesini gösteren bir örnek ele alınmaktadır. Çalışmanın uygulama bölümünde nakit yönetimi, Doğumak A.Ş. firmasının verilerinden yola çıkılarak ve firmanın uyguladığı yöntemler ele alınarak incelenmektedir.