Neoliberalleşen Türkiye'de eğitim istihdamındaki dönüşüm: İstanbul ili özel ilköğretim / ortaöğretim okulları örneği

Eğitim, insanlık tarihi boyunca çeşitli dönemlerde farklı işlevler yüklenerek toplumsal yapının bir parçası olmuştur. Orta çağda dinsel yapıyla tamamen iç içe olan eğitim, toplumsal altüst oluşlarla, düşünsel dönüşümlerle laikleşmiştir. Kapitalizm ve modernleşmenin ulus-devlet üzerinden "yurttaş oluşturma" pratikleri ve üretim için nitelikli işgücü olma hali eğitimin belirleyenleri olmuştur. Kapitalizmin farklı coğrafyalardaki gelişim dinamikleri de eğitime karakterini vermiştir. Uzunca yıllar sosyal hak olarak görülen eğitim, 1980'li yılların neo-liberal dalgasıyla beraber metalaşmaya açılmıştır. Eğitim, sağlık, ulaşım gibi alanlarda büyük bir metalaşma süreci yaşanmıştır. Sermaye birikiminin sürekliliği için kapitalizmin krizlerini aşmak yönündeki bu dönüşüm dünya genelinde olduğu gibi Türkiye'de de önemli sonuçlara yol açmıştır. Eğitimin anlamı ve işlevi değiştikçe bu alanda çalışan kişilerin, öğretmenlerin de çalışma koşulları büyük değişime uğramıştır. Kutsal meslek olarak görülen öğretmenliğin toplumsal algıdaki karşılığı da değişmiştir. 2000'li yıllarla beraber özel okul sayısı artmıştır. Bu okullarda iş güvencesinden yoksun, düşük ücretli, sendikasız çalışan büyük bir öğretmen kitlesi oluşmuştur. Bu öğretmenlerin işçileşmiş olduklarını söyleyebiliriz. Bu çalışma özel okullarda çalışan öğretmenleri mercek altına almaktadır. İstanbul'da resmi okullarda çalışan öğretmenlere yönelik anket çalışmasının istatistiki verileri, derinlemesine görüşmelerle ortaya çıkan bilgiler, belli bir kavramsal arka plan ve tarihsel bağlam içinde, eleştirel gerçekçi bir bakışla ortaya konmuştur. Nicel ve nitel verilerin birlikteliği olarak karma araştırma metodu kullanılarak elde edilen bulguların tartışmaya konu edilmesi, dönüşümü ve bugünkü mevcut tabloyu anlamamız açısından anlamlı sonuçlar ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimler: Öğretmen, Okul, Eğitim, Neo-Liberalizm, Metalaşma