Nesefi'nin Medârik'u-t Tenzil ve Hakâik'u-t Te'vil isimli tefsirindeki hadislerin tahric ve değerlendirilmesi (Fâtiha, Bakara ve Âl-i İmrân Sûreleri)

Bu çalışmanın konusu; Nesefî'nin Medârik'u-t Tenzil ve Hakâik'u-t Te'vil isimli tefsirinde Fâtiha, Bakara ve Âl-i İmrân sûrelerini tefsir ederken yer verdiği rivayetlerin tahric ve değerlendirilmesidir. Çalışma giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Nesefî'nin hayatı, yaşadığı coğrafya ve ilmi kişiliği hakkında kısa bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde Fâtiha ve Bakara sûrelerinde, İkinci bölümde ise Âl-i İmrân sûresi'nde bulunan rivayetler tahric edilip değerlendirilmiştir. Yapılan araştırma ve kaynak taramaları neticesinde, Nesefî ve eserleri ile ilgili pek çok çalışma yapılmış olmasına rağmen yazıldığı günden bu yana tercih edilen ve okunan Medârik tefsirinde geçen rivayetlerin detaylı bir biçimde değerlendirildiği herhangi bir çalışmanın yapılmadığı tespit edilmiştir. Tarafımızca yapılan incelemede; Nesefî'nin rivayetleri senet açısından rivayet zincirine yer vermeden, metin açısından ise metni bütünüyle aktarmak yerine kasdını ortaya koyacak kısmı ile iktifa ederek ve kaynaklarda mevcut lafızları ile değil kendi ifadeleri ile manen aktardığı tespit edilmiştir. Çalışma boyunca, çalışma sınırları içinde tespit edilen her bir rivayet ile ilgili birincil olarak aynı ifadelerle yer aldığı kaynaklar, ikincil olarak küçük lafız farklılıkları ile bulunduğu kaynaklar ona da ulaşılamadığında aynı manayı ifade eden başka rivayetler üzerinden tahric ve sıhhat değerlendirmesi yapılmaya çalışılmıştır. Sıhhat değerlendirmesi yapılırken senette bulunan raviler ile ilgili dipnotlarda tam isim, cerh-ta'dil ve ittisal bilgisi verilmiş olup bu bilgiler ışığında bir değerlendirme yapıldıktan sonra varsa rivayetle ilgili diğer değerlendirmelere yer verilmiş olup ihtiyaç halinde metin tenkîdi de yapılmıştır. Sonuç kısmında ise araştırmadan elde edilen veriler doğrultusunda Nesefî'nin ilk üç sûrenin tefsirinde yer verdiği merfu rivayetlerin zayıf olanlarının sahih ve hasen olan rivayetlere oranla fazla olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın sonunda yer verilen tablolar ile rivayetler ile ilgili muhtasar bilgilerin bir arada görülmesi sağlanmıştır. Anahtar Sözcükler: Rivayet, Tahric, Nesefî, Tefsir, Medarik