Edebiyat çevirisinde yeni bir sahne: Fantastik edebiyatta yapay dillerin yaratım çevirisinde artlang kullanımı

Yaratıcılık gerektirdiği için edebiyat çevirisi, çeviribilimde birçok eleştiri ve tartışmalara yol açmıştır. Bazı akademisyenler, şiir gibi edebi eserlerin yalnızca şairler tarafından çevrilmesi gerektiğini düşünmektedir. Diğer yandan da bazı akademisyenler, bu gibi eserlerin çevrilmemesi veya çevrilemeyeceğini düşünmektedir. Bir edebi eser çevrilirse ya da çevrildiğinde de başka bir sorun ortaya çıkmakta: çevirmenin görünürlüğü. Dünyadaki en eski türlerden biri de fantastik edebiyattır, en eski örneklerinden bazıları da Gılgamış Destanı ve Kral Arthur'un hikayesidir. Bu tür Clive Staples Lewis ve George MacDonald eserleri, ayrıca J. R. R. Tolkien'in Yüzüklerin Efendisi ile daha popüler hale geldiği için bu eserlerdeki yaratıcı unsurlar da ilgi çekmiştir. Fantastik edebiyatın söylem ve türünü eşsiz ve özel yapan sebeplerden biri de yapay dil kullanımıdır. Fantastik edebiyatta doğaüstü ve / veya tuhaf ögelerin olması beklendiği için bir grup varlık tarafından kullanılan sosyal lehçe, bir varlık tarafından kullanılan birey dil veya tamamen yeni bir dil de oluşturulabilir. Son yıllarda, insanlar artlang, yani sanatsal yapay dil yaratmaya başlamıştır. Bu dil, sanatsal veya estetik amaçla yaratılan ve tek başına ya da kurgu romanda, dizide veya filmde kullanılmak için oluşturulan bir dildir (library.conlang.org). Fantastik edebiyatta kullanılan bu yapay diller, eserlerin okuyucuları arasında oldukça popüler olmuştur. Fantastik edebiyat eserleri çevrilirken, yazar gibi, çevirmenler de hedef dilde tutarlı bir dünya oluşturmak için yaratıcılıklarını kullanırlar. Yapay dilleri çevirirken de aynı derecede yaratıcı olmak gerekebilir çünkü onların doğuş yerleri de (birkaç kural şekillendirse de) tamamen yaratıcılıktır. Bundan dolayı yapay diller çevrilirken ve / veya çeviriyaratım yapılırken tutarlılık, dilin rolü ve özellikleri, çevirmenlerin geçmişi, yaratıcılıklarının farklı nedenlerden, mesela yazarın niyeti veya iş verenin kuralları, ortaya çıkan doğası ve çerçeveleri gibi etkenler de göz önüne alınmalı. Bu tezin amacı, Yüzüklerin Efendisi'nde J. R. R. Tolkien'in yarattığı Sindarin ve Quenya, Uzay Yolu'nda Marc Okrand'in yarattığı Klingon, Taht Oyunları'nda George R. R. Martin ve David J. Peterson'ın yarattığı Dothraki ve Valyrian gibi yapay dilleri ve İngilizce ile Türkçe çevirilerini çeviriyaratım yoluyla analiz etmektir. Bu tezde, J. R. R. Tolkien'in Sindarin ve Quenya dilleri, George R. R. Martin ve David J. Peterson'ın Valyrian ve Dothraki dilleri ve bu dillerin İngilizce ile Türkçe çevirileri, çevirmenin özerkliği, yaratıcılığı, görünürlüğü ve yabancılaştırma / yerlileştirme yönünden betimleyici bir metot ile analiz edilecektir. Anahtar Kelimeler: Edebiyat Çevirisi, Artlang, Fantastik Edebiyat, Çeviriyaratım, Görünürlük, Yabancılaştırma, Yerlileştirme