OECD ülkelerinde COVID-19 pandemisinin zamana dayalı karşılaştırılması

Tarih boyunca birçok salgın hastalık meydana gelmiştir. Toplumun sağlığının bozulmasına ve insanların ölümüne sebep olan salgınlar halkı ekonomik ve sosyal açıdan etkilemiştir. Salgın hastalıklardan bazıları ilk çıktığı yerin sınırlarını aşarak pandemiye dönüşmüş ve daha büyük olumsuzluklara yol açmıştır. Toplumda kayıplara yol açan pandemilerle mücadele edilmeye çalışılmış ve ortaya çıkan her pandemi bir sonraki pandemiyle mücadelede yol gösterici olmuştur. Pandemilerle mücadelede geçmiş pandemilerden elde edilen deneyimlerin kullanımı yanı sıra yaşanılan pandemiye has önlemler de araştırılmıştır. Bu nedenle pandemiler, çıkış noktaları, pandemilerle mücadele stratejileri ve uygulama karşılaştırmaları her zaman araştırmacıların ilgisin çekmiş ve inceledikleri konulardan birisi haline gelmiştir. Bu çalışmada OECD ülkelerinin COVID-19 pandemisiyle mücadelelerinin güvenli bölge oluşturma başarısı, önlem alma başarısı, tedavi başarısı ve kaynakları verimli kullanma başarısı başlıkları altında incelenmesi, birbirleriyle karşılaştırılması ve karşılaşılabilecek muhtemel bir pandemi için önerilerde bulunması amaçlanmıştır. Araştırma kapsamında 37 OECD ülkesi bulunmaktadır. Bu ülkelerin güvenli bölge oluşturma başarısı, önlem alma başarısı, tedavi başarısı ve kaynakları verimli kullanma başarısı kriterlerini temsil edebilecek 22 farklı değişken kullanılmıştır. OECD ülkeleri bu değişkenlerle dört ana başlıkta aylık ve birer yıllık dönemler olarak ele alınmış ve karşılaştırılmıştır. OECD ülkelerinin güvenli bölge oluşturma başarısı oran analiziyle gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda pandeminin ilk aylarında ABD ve Japonya vaka yoğunluğu en düşük; İzlanda ve İspanya en yüksek ülkeler olmuştur. Dönem boyu karşılaştırmasında ise çoğu ada ülkesi olan Yeni Zelanda, Avustralya, Güney Kore ve Japonya vaka yoğunluğu en düşük ülkeler olmuştur. GRA yöntemiyle gerçekleştirilen önlem başarısında Litvanya ve Kolombiya en başarılı; Meksika ve İngiltere en başarısız ülkeler olmuştur. Tüm dönemi ele alan karşılaştırmada ise Şili en başarılı, Estonya en başarısız ülke oluştur. AHS ve GRA yöntemleriyle gerçekleştirilen tedavi başarısı karşılaştırmasında ilk aylarda Türkiye ve Letonya en başarılı; Hollanda ve İzlanda ise en başarısız ülkeler olarak bulunmuştur. Tüm dönemi ele alan karşılaştırmada ise en çok test uygulayan ABD en başarılı, İzlanda ise en başarısız ülke oluştur. VZA yöntemiyle gerçekleştirilen kaynakları verimli kullanma başarısı karşılaştırmasında ilk aylarda Türkiye en başarılı; Belçika ve Norveç en başarısız ülkeler olmuştur. Dönem boyu karşılaştırmasında ise ABD en başarılı; Danimarka ise en başarısız ülkeler olmuştur. Araştırma sonucunda OECD ülkelerinin pandemiyle mücadele başarıları belirlenmiş ve karşılaştırılmıştır. Ayrıca ülkelerin başarısını sağlayan önlemler ya da ülke özellikleri ortaya çıkarılarak deneyimlerinden faydalanılacak ülkeler saptanmıştır. Bu sebeple pandemilerle mücadele konusunda literatüre özgün katkılar 178 sağlamıştır. Sonraki araştırmalarda değişkenlerin, ülke sayılarının ve zaman diliminin artırılması önerilmektedir.