Okul öncesi dönemde biyografik hikayeler aracılığı ile toplumsal cinsiyet eşitliği: Bir eylem araştırması

Bebeklikten itibaren insanlar toplumsal cinsiyet rollerine yönelik kalıp yargılar oluşturmaya başlarlar. İlk olarak doğdukları ailede bu rolleri öğrenmeye başlayan kızlar daha dişil rolleri, erkekler ise daha eril rolleri benimserler. Bu çalışma kapsamında biyografik hikayeler ve çeşitli medya kaynakları kullanılarak geliştirilen eleştirel okuryazarlık uygulamaları bağlamında hazırlanan okul öncesi eğitim etkinlikleri ile 60-72 aylık çocukların toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin kalıp yargılarının belirlenmesi ve toplumsal cinsiyet eşitliği algısının oluşmasına katkı sağlanması amaçlanmıştır. Eylem araştırması olarak planlanan bu çalışma hafta içi her gün günde yaklaşık 90 dakika olmak üzere toplam 14 hafta sürmüştür. Veri toplama araçları olarak video kayıtları, fotoğraflar, etkinlik dokümanları (çocukların çizdikleri resimler, afişler, kartlar, vb.), araştırmacı günlükleri, öğretmenle gerçekleştirilen mülakat kullanılmıştır. Çalışmada öncelikle çocukların mevcut toplumsal cinsiyet kalıp yargılarına dair bilgi düzeyleri tespit edilmiş, daha sonra eleştirel okuryazarlık bağlamında hazırlanan okul öncesi etkinliklerini içeren bir eylem planı hazırlanarak toplumsal cinsiyet kalıplarına göre daha çok erkeklere atfedilen 10 meslek seçilmiş ve bu mesleği yapan kadın ve erkeklerin biyografik hikayeleri çocuklarla paylaşılmıştır. Gerçekleştirilen eleştirel okuryazarlık etkinliklerinde çocukların daha çok bu biyografik hikayeler aracılığı ile mevcut durumu eleştirel gözle analiz edip ön bilgilerini de kullanarak bir değerlendirmeye ulaşmalarına yardımcı olunmuştur. Çalışmanın sonunda çocuklarla birlikte bir sosyal hareket başlatılarak bu etkinliklerin daha geniş kitlelere ulaştırılması hedeflenmiştir. Toplanan veriler çok yönlü etkileşim analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda uygulama öncesinde çocukların toplumsal cinsiyet kalıpları ve rolleri hakkında bilgi seviyelerinin toplumda var olan toplumsal cinsiyet kalıp yargılarına paralel olduğu, gerçekleştirilen etkinliklerin bu kalıp yargıları ve rolleri değiştirmeye katkı sağladığı, uygulama sonrasında algılarının toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamaya yönelik olumlu yönde değişmeye başladığı sonuçlarına ulaşılmıştır.