Ölüm belirginliğinin, öz-yeterliğin, ilişkiselliğin ve özerkliğin COVID-19 pandemi sürecinde sağlık koruyucu düşünceler üzerine etkisi

Bu tez çalışmasının amacı COVID-19 Pandemesi ile birlikte daha fazla ihtiyaç duyulan sağlık koruyucu davranışların (SKD), Dehşet Yönetimi Kuramı (DYK) ve Öz Belirleme Kuramı (ÖBK) çerçevesinde etkilenip etkilenmediği test etmektir. Bu kapsamda öz-yeterliği, ilişkiselliği ve özerkliği bu iki kuram çerçevesinde inceleyen 3 çalışma yapılmıştır. Çalışma 1'de ölüm belirginliği ve öz-yeterlik değişkenleri 2x2'lik desen ile incelenmiştir. Bu çalışmada ölüm belirginliği grubu ile öz -yeterliğin yüksek olduğu gruptaki katılımcıların daha fazla sağlık koruyucu davranış üreteceği, iki değişkenin de ortak etki göstereceği beklenmiştir. Çalışma 2'de ise ölüm belirginliği ile ilişkisellik değişkenlerinin sağlık koruyucu davranış üzerinde etkisi olacağı, ölüm belirginliği grubu ile ilişkiselliğin yüksek olduğu grubun daha fazla sağlık koruyucu davranış üretecekleri ve iki değişen arasında ortak etki olması beklenmiş ve bu ilişki 2x2'lik desen ile incelenmiştir. Çalışma 3'de ise ölüm belirginliği ile özerklik değişkenlerinin sağlık koruyucu davranış üzerinde etkisi olacağı, ölüm belirginliği grubu ile özerkliğin yüksek olduğu grubun daha fazla sağlık koruyucu davranış üretecekleri ve iki değişen arasında ortak etki olması beklenmiş ve 2x2'lik desen ile incelenmiştir. Her üç çalışmada, insanların benlik saygılarının, belirsizliğe tahammüllerinin, duygularının ve anlık kaygı durumlarının sağlık koruyucu davranış üzerindeki etkiside ölçülmeye çalışılmıştır. COVID-19 pandemiye yakın tarihli olan Çalışma 1'de ölüm belirginliği manipülasyonunun çalışmadığı, ancak Çalışma 2 ve Çalışma 3'te literatürle uyumlu şekilde ölüm belirginliği manipülasyonun çalıştığı ve koşul için katılımcıların daha fazla sağlık koruyucu düşünceler ürettiği bulunmuştur. ÖBK'nin öz-yeterlik, ilişkisellik ve özerklik bileşenleri açısından her üç çalışmada da sağlık koruyucu düşünce açısından bir fark bulunamamıştır. Bu bulgular sonuç kısmında tartışılmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Dehşet Yönetimi Kuramı, Öz Belirleme Kuramı, Öz-yeterlik, İlişkisellik, Özerklik, Sağlık Koruyucu Davranış, Covid-19