Önceden tedavi almamış HIV enfeksiyonlu hastalarda tedaviye cevabın değerlendirilmesinde CD38+CD4 ve cd8 T lenfositlerin değeri ve maliyet analizi

Amaç: İnsan immün yetmezlik virüsü (HIV) enfeksiyonunun patogenezinde B, T (CD4, CD8) ve NK hücrelerinin katıldığı immün aktivasyon önemli rol oynar ve bunun en önemli göstergeleri, CD8+ ve CD4+ T lenfositleri üzerindeki CD38 ile HLA-DR moleküllerinin ekspresyonunun artışıdır. HIV enfeksiyonu olan hastalarda antiretroviral tedavi etkinliğinin takibinde altın standart CD4+ T hücre sayısı ile birlikte rt-PCR yöntemiyle HIV-RNA tayinidir. Ancak, HIV-RNA maliyetli ve rapor süresinin nispeten geç olması nedeniyle, ucuz, hızlı ve güvenilir testlere halen ihtiyaç vardır. Bu çalışmanın amacı, HIV enfeksiyonu olan hastaların antiretroviral tedavi etkinliğinin değerlendirilmesinde CD38+ ve HLA-DR+ T lenfosit oranlarının değerinin belirlenmesidir. Gereç ve Yöntem: Prospektif olarak yürütülen bu çalışmaya, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji kliniğinde 30 Mayıs 2019- 15 Haziran 2020 tarihleri arasında HIV (+) olduğu tespit edilen ve antiretroviral tedavi başlanması planlanan hastalar alınmıştır. Bu hastalar tedavi öncesinde, tedavi başlandıktan sonraki 3. ve 6. aylarda değerlendirilerek, rutin takipte kullanılan testlere ek olarak alınan kan örneklerinde CD38+ ve HLA-DR+ T lenfositlerin oranı akım sitometri yöntemiyle tespit edilmiştir (Beckman Coulter Navios, USA). Bu sonuçlar, rutin takip için kullanılan CD4+ T lenfosit sayısı ve HIV-RNA düzeyi ile kıyaslanmış ve CD38+ ve HLA-DR+ T lenfosit oranlarının antiretroviral tedavinin etkinliğinin takibindeki rolü araştırılmıştır. Bulgular: Çalışmaya alınan tamamı yeni tanı konmuş 59 hastanın 56'sı erkek (%95) olup, yaş ortalaması 34,4±11,6 (18-68) idi. Hastaların tedavi öncesi, tedaviden sonraki 3. ay ve 6. ayda yapılan test sonuçları istatistiksel olarak değelendirilmiştir. HIV-RNA ortalaması tedavi öncesi 615123,78 kopya/ml, tedavi sonrası 3. ayda 9410,80 kopya/ml, 6. ayda 35671,73 kopya/ml; CD4+ T lenfosit sayısı ortalaması tedavi öncesi 363,39 hücre/mm3, tedavi sonrası 3. ayda 595,23 hücre/mm3, 6. ayda 683,51 hücre/mm3; CD38+ T lenfosit oranı ortalaması tedavi öncesi %48,3, tedavinin 3. ayında %28,3, 6. ayında %27,7; HLA-DR+ T lenfosit oranı ortalaması tedavi öncesi %36,3, tedavinin 3. ayında %28,5, 6. ayında %22,8 bulunmuştur. Antiretroviral tedavi başlanan hastalarda CD38+ T lenfosit oranı incelendiğinde, tedavi öncesine göre 3. ayda ve 6. ayda istatistiksel olarak anlamlı azalma gösterdiği (p<0,01), ancak 3. ay ile 6. ay arasındaki azalmanın istatistiksel olarak anlamlı olmadığı saptanmıştır (p>0,05). HLA-DR+ T lenfosit oranlarında tedavi öncesi ile 3. ay arasında ve 3. ay ile 6. aydaki değerler arasında korelasyon bulunmuştur (p<0,01). Çalışma süresince CD38+ T lenfosit oranı ile HIV-RNA düzeyi, CD4+ T lenfosit sayısı ve HLA-DR+ T lenfosit oranı arasında korelasyon olup olmadığı araştırılmıştır. CD38+ T lenfosit oranı ile HIV-RNA değerleri karşılaştırıldığında tedavi öncesi anlamlı pozitif korelasyon saptandığı halde (p<0,01), tedavinin 3. ve 6. aylarında korelasyon bulunmamıştır (3.ay p=0,389 ; 6.ay p=0,360). CD38+ T lenfosit oranı ile CD4+ T lenfosit sayısı arasında çalışma süresince negatif korelasyon varlığı tespit edilmiştir (tedavi öncesi p<0,01; 3. ay p<0,01 ; 6. ay p<0,05). CD38+ T hücre oranı ile HLA-DR+ T hücre oranı arasında sadece 3. ayda anlamlı pozitif korelasyon olduğu bulunmuştur (p<0,05). Tartışma ve Sonuç: Bu çalışmada elde edilen sonuçlar, CD38+ T lenfosit oranı ile HLA-DR+ T lenfosit oranının HIV enfeksiyonu olan hastalarda antiretroviral tedavi etkinliğinin değerlendirilmesi amacıyla kullanılabileceğini düşündürmektedir. Bulgular, CD4+ T hücre sayımı için alınan kan örneğinde yapılabilen bu testlerin, maliyeti düşük ve hızlı alternatifler olarak umut vericidir. Bulguların teyit edilmesi için daha uzun vadeli ve geniş hasta gruplarında yapılacak çalışmalara ihtiyaç vardır.