Öncü makroekonomik göstergelerin enerji tüketimin üzerine etkisi: Türkiye örneği

Enerji tüketimi, makroekonomik açıdan büyük bir öneme sahiptir. Yapılan araştırmalar, enerji tüketiminin makroekonomik göstergeleri etkilediğini ve aynı zamanda makroekonomik göstergelerin enerji tüketimini etkilediğini göstermektedir. Bu çalışmada, literatürdeki genel eğiliminin aksine makroekonomik göstergelerin enerji tüketimi üzerindeki etkisini ele almaktadır. Makroekonomik göstergeler olarak gayri safi yurtiçi hâsıla, ithalat, ihracat ve doğrudan yabancı yatırımlar ve belirlenmiştir. Türkiye'nin 1970 ve 2022 yılları arasındaki yıllık verileri kullanılarak, fosil enerji tüketimi ve yenilenebilir enerji tüketimi olmak üzere iki ayrı model oluşturulmuş, geleneksel birim kök sınaması yöntemlerinden ADF testi, yapısal kırılmalı birim kök testlerinden Perron ve Zivot-Andrew testleri uygulanmıştır. Durağanlık test sonuçlarına göre ARDL yöntemi ile eşbütünleşme ilişkisi belirlenmiş ve son olarak sonra Toda-Yamamoto testi ile nedensellik ilişkileri incelenmiştir. Sonuç olarak iki modelin de eşbütünleşme ilişkisine sahip olduğu ve ülkenin GSYİH'nın fosil enerji ve yenilenebilir enerji tüketimi üzerinde negatif etkisi olduğu görülmüştür. Bu durum fosil yakıt tüketimi için ülkede enerji verimliliğinin arttığı ve üretimin enerji tasarrufu sağlayan bir yapıya dönüştüğünü gösterebilirken yenilenebilir enerji tüketimi için üretimin hala fosil yakıtlardan sağlandığı gerçeğini işaret etmektedir. Ayrıca yenilebilir enerji tüketiminin GSYİH, ihracat ve doğrudan yabancı yatırımlar ile çift yönlü; ihracat değişkeni ile enerji tüketiminden ihracata doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi olduğu tespit edilmiştir. Ancak ihracat ile fosil enerji tüketimi arasında çift yönlü ve fosil enerji tüketiminden doğrudan yabancı yatırımlara doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi görülmüştür.