Organizasyonel modülerliğin ölçümüne dair model önerisi ve stratejik esneklikle ilişkisinin incelenmesi

Organizasyonlar değişen koşullara adapte olabilmek ve ortaya çıkan fırsatları değerlendirebilmek için birleşme, satın alma, ya da yeniden yapılanma gibi değişikliklere gitmektedir. Bu aktiviteler, hızla gelişen teknolojinin de katkısıyla, günden güne karmaşıklaşan ürün, hizmet ve süreçlerin yönetimini zorlaştırmaktadır. Organizasyonların bu aktiviteleri başarıyla ve olabildiğince düşük düzeyde çaba ve kaynak harcayarak gerçekleştirebilmek için ihtiyaç duydukları organizasyon yapısı ve bu değişikliklere kolay uyum sağlayabilmek için ihtiyaç duyulan esneklik bu çalışmanın araştırma konusudur. Çalışmada organizasyonel modülerliğe dair detaylı bir literatür araştırması yapılmıştır. Bundan hareketle mevcut tanımların yeterince kapsayıcı olmadığı sonucuna varılmış ve detaylı bir tanımlama yapılmıştır. Daha sonra organizasyonel modülerlik ölçüm modelleri incelenmiş ve mevcut modellerde organizasyonel modülerliğin farklı açılardan ve sınırlı bir kapsamda ele alındığı ve belirli boyutların göz ardı edildiği gözlemlenmiştir. Bu sebeple, yeni bir ölçüm modeli geliştirmek üzere organizasyonel modülerliğin özellikleri araştırılmıştır. Araştırma sonucunda organizasyonel modülerliğe ilişkin belirlenen özellikler içsel ve dışsal özellikler altında gruplanmıştır. İçsel organizasyonel modülerlik özellikleri Baldwin ve Clark (2000)'in görünür tasarım kuralları ve Mintzberg (1979)'in organizasyon tasarım parametreleri göz önünde bulundurularak analiz edilmiş ve sınıflandırılmıştır. Literatür araştırmasında organizasyonel modülerlik özelliklerini organizasyon tasarım parametreleri veya modüler tasarım kuralları üzerinden analiz eden bir çalışmaya rastlanmamıştır. İçsel organizasyonel modülerlik özellikleri kendi kendine yeterlik, yeniden yapılandırılabilirlik, hiyerarşik olmayan yapı, bağımsız kararlar, tanımlanmış süreç standartları, tanımlanmış çıktı standartları; dışsal organizasyonel modülerlik özellikleri ise tedarikçi değiştirebilme kapasitesi, birleşme yapabilme kapasitesi, geçici personel kullanabilme kapasitesi ve dış kaynak kullanabilme kapasitesi alt boyutları kullanılarak ölçülmüştür. Dolayısıyla, organizasyonel modülerlik yukarıda bahsedilen içsel ve dışsal organizasyonel modülerlik boyutları için belirlenen alt boyutlar üzerinden ölçülmüştür. Organizasyonel modülerlik literatürünün yanı sıra, stratejik esneklikle ilişkili literatür araştırması da yapılmış ve bu araştırma sonucunda stratejik esnekliğin ölçümüne dair daha çok sayıda ve daha kapsamlı modellere ulaşılmıştır. Bu modellerden ve modellerde kullanılan sorulardan hareketle, stratejik esnekliğin ölçümüne yönelik olarak, ürün/hizmet çeşitliliği, rekabet yeteneği, değişime uyum sağlama ve fırsat/tehditlere hazırlıklı olma boyutlarını kapsayan bir ölçüm modeli geliştirilmiştir. Bu ölçüm modellerinin dışında, organizasyonel modülerliğin stratejik esneklik üzerindeki etkisini inceleyecek bir yapısal model de oluşturulmuştur. Bu çalışmanın temel amacı organizasyonel modülerliğin stratejik esneklik üzerindeki etkisinin incelenmesidir. Gerek organizasyonel modülerlik gerekse de stratejik esnekliğin boyutları ve alt boyutlarına ilişkin sorular, literatür araştırması sonucu elde edilen kavram tanımları ve sorulardan hareketle hazırlanmıştır. Saha araştırması için, ürün modülerliğinin yüksek olması nedeniyle yazılım sektörü seçilmiştir. Bunun nedeni, ürün modülerliğinin her ne kadar organizasyonel modülerlikle doğrudan bir ilişkisi olmak zorunda olmasa da organizasyonel modülerliği kolaylaştırıcı bir özellik taşımasıdır. Türkiye'de faaliyet göstermekte olan yazılım firmalarına uygulanan anket sonucunda kullanılabilir 221 anket üzerinden yapısal eşitlik modelleme yöntemiyle istatistiksel analiz çalışması yapılmıştır. Değişkenlerle ilgili tanımlayıcı verilerin analiz edilmesi, güvenirlik ve normalliğe uyum testlerinin yapılabilmesi için yaygın olarak kullanılan SPSS yazılımı kullanılmıştır. Yapısal eşitlik modeli analizleri için ise açık kaynak kodlu özgür bir yazılım olan R yazılım platformundaki Lavaan ve semTools paketleri kullanılmıştır. Analizler sonucunda, dışsal organizasyonel modülerlik daha yüksek olmakla birlikte, hem dışsal organizasyonel modülerliğin hem de içsel organizasyonel modülerliğin organizasyonel modülerliği kuvvetli biçimde ve birbirine yakın düzeylerde açıkladıkları; içsel organizasyonel modülerlik için bağımsız kararlar ve düşük etkileşimin, dışsal organizasyonel modülerlik için ise tedarikçi değiştirebilme kapasitesinin beklenenden farklı olarak organizasyonel modülerliği açıklamakta etkili olmadıkları, bunların dışındaki tüm ölçütlerin ise içsel ve dışsal organizasyonel modülerliği açıklamakta yüksek etkileri olduğu görülmüştür. Organizasyonel modülerliğin stratejik esneklik üzerinde gözlenen etkisi oldukça güçlü ve anlamlıdır, bu sonuç literatürdeki görüş ve çalışmalarla uyum göstermektedir. Bu çalışma organizasyonel modülerliğin ölçümü için kapsamlı bir model önerisi içermesinin yanı sıra, stratejik esnekliğe etkisinin de incelenmesi açısından öncü bir çalışma olarak değerlendirilmektedir.