Orta Türkçede isim çekim eklerinin kullanılış şekilleri ve fonksiyonları

ORTA TÜRKÇEDE S M ÇEK M EKLER N N KULLANILIŞ ŞEK LLER VEFONKS YONLARIYazarı: BURHAN BARANÖZETEklendiği ismi cümle içinde diğer isimlere veya fiillere bağlayan ya da onlarınçokluk, soru veya iyelikli hallerini yapan eklere isim çekim ekleri diyoruz. TürkiyeTürkçesinde kullanılan isim çekim eklerinin kökenlerini öğrenmek, onların kullanılışşekilleri ve fonksiyonlarının daha iyi anlaşılabilmesini sağlayacaktır. Orta Türkçemetinleri bu bakımdan önemlidir.Orta Türkçede isim çekim eklerini dört grupta incelemek mümkündür. Bunlarçokluk eki, soru eki, iyelik ekleri ve isim durum ekleridir.Çokluk eki, isimlerin sayısının birden fazla olduğunu göstermek için kullanılanisim çekim ekidir. Diğer isim çekim eklerinden önce gelir. Orta Türkçede işlek olarakkullanılan çokluk eki, +lAr'dır. Eski Türkçede kullanım alanı biraz daha geniş olan+An, +z ise bazı örneklerde görülür.Soru eki, isimlere gelerek onların soru şeklini yapan isim çekim ekidir. OrtaTürkçede soru eki çoğunlukla yuvarlak bazı örneklerde de düz ünlülüdür. sim çekimeklerinin hepsinden sonra gelir. Soru anlamının dışında tenzih etme, uyarma, şaşkınlıkgibi anlamlar da üstlenmiştir. Bu durum soru ekinin eskiden beri farklı anlamfonksiyonlarıyla kullanıldığını gösterir.yelik ekleri isimlere gelerek onların kime, neye ait olduklarını bildireneklerdir. Çokluk ekinden sonra, isim durum ekleri ve soru ekinden önce kullanılır.Türkçenin tarihû gelişimi boyunca pek az değişiklik göstermiş eklerdir. I.tekil kişi+(I)m, II.tekil kişi +(I)ng, III.tekil kişi, +(s)I(n), I.çoğul kişi +(I)mIz, II. çoğul kişi,+(I)ngIz III.çoğul kişi ise +lArı(n) şeklindedir.simlerin, cümlede birbirleriyle veya fiillerle ilişki kurmasını sağlayan eklereisim durum ekleri denir. Çokluk ve iyelik eklerinden sonra, soru ekinden önce gelir.Orta Türkçede isimler şu dokuz durumda bulunur:1. Yalın Durum eksiz; 2. lgi Durumu +(n)Ing, eksiz; 3. Yükleme Durumunı, ni, ı, i, eksiz; 4. Yönelme Durumu +GA, +(y)A, eksiz; 5. Bulunma Durumu+DA, eksiz; 6. Ayrılma Durumu +Dın, +Din +DAn; 7. Araç-Birliktelik Durumu+(I)n, +lA; 8. Eşitlik Durumu +çA; 9. Yer-Yön Durumu +GArI, +ArI, +rA, +rU.