Ortaöğretim 9. ve 10. sınıf fizik ders kitabında yer alan değerlendirme sorularının Yenilenmiş Bloom Taksonomisine göre incelenmesi

Bu çalışmanın amacı ortaöğretim 9. ve 10. sınıf fizik ders kitabında yer alan değerlendirme sorularının Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'ne göre incelenmesidir. Araştırmada; Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulunun 21.06.2019 gün ve 11959243 sayılı yazısı ile eğitim aracı olarak kabul edilmiş, okutulması uygun görülmüş 9. sınıf fizik ders kitabında yer alan 220 fizik sorusu ile Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulunun 18049 gün ve 8 sayılı kararı ile ders kitabı olarak kabul edilmiş,10. sınıf fizik ders kitabında yer alan 207 fizik sorusu doküman incelemesi yöntemi kullanılarak Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'nin (YBT) bilgi ve bilişsel boyut basamaklarına göre incelenmiştir. Araştırmanın verileri nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi yöntemiyle elde edilmiştir. Doküman analizi yöntemiyle verilerin edilme süreci içerisinde olan dokümanlara ulaşma, orjinalliği kontrol etme, dokümanları anlama, verileri analiz etme ve veriyi kullanma şeklinde yapılmıştır. Yürütülen araştırmanın dış güvenirliliği güvenirlik katsayısı Cohen Kappa Katsayısı ile hesaplanmış ve K= 0,81 olduğu sonucuna ulaşılmıştır. İç geçerlik ise Miles ve Huberman förmülü kullanılarak 0,93 olarak hesaplanmıştır. İncelenen 9. sınıf fizik ders kitabında değerlendirme sorularında yer alan 220 adet fizik sorusu ve 10. sınıf fizik ders kitabında yer alan 207 değerlendirme sorusu Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'nin bilgi ve bilişsel boyut basamaklarına göre incelenerek elde edilen sonuçlar yüzdelik ve frekans değerlerine dönüştürülerek tablolaştırılmıştır. 9. sınıf fizik ders kitabı (DSFDK) fizik bilimine giriş (1. ünite) ünitesi değerlendirme soruları Yenilenmiş Bloom'un bilişsel alan taksonomisine göre değerlendirildiğinde, soruların önemli bir kısmının hatırlama- olgusal ve anlama-kavramsal basamaklarda yer almakta olduğu görülmektedir. DSFDK madde ve özellikleri ünitesi (2. ünite) değerlendirme soruları Yenilenmiş Bloom taksonomisine göre değerlendirildiğinde, soruların %60'ı (19) gibi çok önemli bir bölümü uygulama-işlemsel boyutta yer almaktadır. DSFDK hareket ve kuvvet ünitesi (3. ünite) değerlendirme soruları Yenilenmiş Bloom taksonomisine göre değerlendirildiğinde, soruların %31'i (12) uygulama-işlemsel ve %26'sı (10) anlama-kavramsal boyutta yer almaktadır. DSFDK enerji ünitesi (4. ünite) değerlendirme soruları Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'ne göre değerlendirildiğinde, soruların %44'ü (15) uygulama-işlemsel ve %20'si (7) anlama-kavramsal boyutta yer almaktadır. Yaratma basamağı ve üst bilişsel seviyede soru olmadığı görülmüştür. DSFDK ısı ve sıcaklık ünitesi (5. ünite) değerlendirme soruları Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'ne göre değerlendirildiğinde, soruların %26'sı (12) uygulama-işlemsel ve %13'ü (6) çözümleme-kavramsal boyutta yer almaktadır. DSFDK elektrostatik ünitesi (6. ünite) değerlendirme soruları Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'ne göre değerlendirildiğinde, soruların %35'i (13) uygulama-işlemsel ve %22'si (8) hatırlama-olgusal boyutta yer almaktadır. YBT' ye göre genel olarak değerlendirildiğinde, 9. sınıf fizik ders kitabı değerlendirme sorularını en fazla uygulama basamağı 75 (%35), anlama basamağı 46 (%21), çözümleme basamağı 36 (%16), hatırlama basamağı 35 (%16), değerlendirme basamağı 22 (%10) ve yaratma basamağı 6 (%2,5) oluşturmaktadır. Bilgi boyutuna bakıldığında ise en fazla işlemsel 93 (%42) ve kavramsal 75 (%34) boyutta soruların olduğu görülmektedir. Olgusal boyutta soruların 37 (%17) olduğu ayrıca üst bilişsel soruların tüm sorular içerisinde %7'lik (15) bir kısım oluşturduğu görülmektedir. DSFDK değerlendirme soruları bir bütün olarak değerlendirildiğinde ise soruların %34'ü (74) uygulama-işlemsel, %38'si (17) anlama-kavramsal ve %30'u (14) hatırlama-olgusal boyutta yer almaktadır. 10. sınıf fizik ders kitabı (OSFDK) 1. ünite değerlendirme soruları Yenilenmiş Bloom Taksonomisi' ne göre incelendiğinde, soruların %57'si (25) uygulama-işlemsel ve %27'si (12) hatırlama-olgusal boyutta yer almaktadır. 10. sınıf fizik ders kitabı 2. ünite değerlendirme soruları Yenilenmiş Bloom Taksonomisine göre incelendiğinde, soruların %43'ü (20) uygulama-işlemsel ve %30'ü (14) hatırlama-olgusal boyutta yer almaktadır. OSFDK 3. ünite değerlendirme soruları Yenilenmiş Bloom Taksonomisine göre incelendiğinde, soruların %38'i (20) hatırlama-olgusal ve %28'i (15) uygulama-işlemsel, % 24'ü anlama-kavramsal (13) boyutta yer almaktadır. OSFDK 4. ünite değerlendirme soruları Yenilenmiş Bloom Taksonomisine göre incelendiğinde, soruların %39'u (25) hatırlama-olgusal ve %33'ü (20) uygulama-işlemsel boyutta yer almaktadır. YBT'ye göre genel olarak değerlendirildiğinde, 10. sınıf fizik ders kitabı değerlendirme sorularını en fazla uygulama basamağı 87 (%42,5), hatırlama basamağı 77 (%37), anlama basamağı 35 (%17), çözümleme basamağı 7 (% 3,5) ve yaratma basamağı 1 (%0,5) oluşturmaktadır. Değerlendirme basamağında soru bulunmamaktadır. Bilgi boyutuna bakıldığında ise en fazla işlemsel 89 (%43) ve Olgusal boyutunda soruların 74 (% 35,5) olduğu görülmektedir. Kavramsal 43 (%21) boyutta soruların olduğu ayrıca üst bilişsel soruların tüm sorular içerisinde %0,5'lik (1) bir kısım oluşturduğu görülmektedir. 10. sınıf fizik ders kitabı değerlendirme soruları bir bütün olarak değerlendirildiğinde ise soruların % 41'i (84) uygulama-işlemsel, %34'ü (71) hatırlama-olgusal ve %15'i (31) anlama-kavramsal boyutta yer almaktadır. 9. ve 10. sınıf fizik ders kitapları değerlendirme soruları bir arada YBT'ye göre değerlendirildiğinde, en fazla uygulama basamağı 162 (%38), hatırlama basamağı 112 (%26), anlama basamağı 81 (%19), çözümleme basamağı 43 (%11) ve değerlendirme basamağı 22 (%6) oluşturmaktadır. Yaratma basamağında 7 soru (%2) bulunmaktadır. 9. ve 10. sınıf fizik ders kitabı değerlendirme soruları bir bütün olarak değerlendirildiğinde ise soruların %37'si (158) uygulama-işlemsel, %24'ü (101) hatırlama-olgusal ve %16'sı (69) anlama-kavramsal boyutta yer almaktadır. Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu, fizik ders kitaplarında Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'nin Bilişsel Alan Basamaklarına uygun düşünme becerilerini geliştirici sorulara dengeli bir şekilde yer verilmesini sağlamalıdır. Fizik öğretmen adaylarının lisans eğitimlerinde bu konudaki bilgileri öğrenmiş olarak mezun olmaları gerekmektedir. Fizik öğretmenlerinin gerek yüz yüze eğitimdeki ve gereke uzaktan eğitimdeki ders işleniş süreçlerinde üst düzey düşünmeyi gerektiren soruları da yeterince kullanması önerilmektedir.