Ortaöğretim öğretmen ve öğrencilerinin acil durum uzaktan öğretimine yönelik tutumları, dijital yeterlilikleri ve deneyimlerinin incelenmesi

Bu çalışmanın amacı; ortaöğretimdeki öğretmenlerin ve öğrencilerin uzaktan eğitime yönelik tutumları ile dijital yeterliliklerini belirlemek, uzaktan eğitime yönelik tutumları ile dijital yeterliliklerini arasındaki ilişkiyi incelemek ve salgın sürecinde yürütülen derslerle ilgili görüşleri analiz ederek sürecin verimliliğini ortaya koymaktır. Çalışma, ölçekler ve görüşme formu kullanılarak karma yöntem araştırması ile yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini Amasya ilinde farklı liselerdeki 263 öğretmen ve 689 öğrenci oluşturmuştur. Nicel veriler öğretmenlerden "Uzaktan Eğitime Karşı Tutum Ölçeği" ve "Eğitimciler İçin Dijital Yeterlilik Ölçeği" ile öğrencilerden ise "E-öğrenmeye Yönelik Tutum Ölçeği" ve "Gençlere Yönelik Dijital Vatandaşlık Ölçeği" ile toplanmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formu ile de öğretmen ve öğrencilerden nitel veriler toplanmıştır. Nitel veriler için ise 10 öğretmen ve 10 öğrenci ile görüşmeler yapılmıştır. Ölçeklerden elde edilen veriler incelendiğinde; öğretmenlerin uzaktan eğitime karşı tutumlarının orta düzeyde olduğu görülmüştür ve %64.26'sının yetkinlik durumu uzman ve bütünleştirici düzeyindedir. Öğrencilerin e-öğrenmeye yönelik tutumları ve dijital vatandaşlıkları orta seviyededir. Öğretmenlerin uzaktan eğitime karşı tutumları ve dijital yeterlilikleri cinsiyet ve yaşadığı yere göre anlamlı bir farklılık göstermemektedir. Öğretmenlerin mesleki kıdeme göre uzaktan eğitime karşı tutumları anlamlı değildir, dijital yeterlilikleri ise anlamlı bulunmuştur. Öğretmenlerin öğrenim durumuna göre uzaktan eğitime karşı tutumları ve dijital yeterlilikleri anlamlı bir farklılık göstermektedir. Öğrencilerin cinsiyete göre e-öğrenmeye yönelik tutumları anlamlı bir farklılık göstermekte, dijital vatandaşlıkları ise anlamlı bir farklılık göstermemektedir. E-öğrenmeye yönelik tutumları ve dijital vatandaşlıkları sınıf düzeylerine göre anlamlıdır fakat yaşadıkları yere göre anlamlı bir farklılık göstermemektedir. Öğretmenlerin uzaktan eğitime karşı tutumları ile dijital yeterlilikleri arasında anlamlı bir ilişki vardır ve bu ilişki pozitif yönlüdür. Dijital yeterlilikleri artan öğretmenlerin uzaktan eğitime karşı tutumları da artmaktadır. Öğrencilerin e-öğrenmeye yönelik tutumları ile dijital vatandaşlıkları arasında anlamlı bir ilişki vardır ve bu ilişki pozitif yönlüdür. Dijital vatandaşlık düzeyleri artan öğrencilerin e-öğrenmeye yönelik tutumları da artmaktadır. Öğretmenlerin dijital yeterlilikleri uzaktan eğitime karşı tutumlarını ve öğrencilerin dijital vatandaşlıkları e-öğrenmeye yönelik tutumlarını anlamlı bir şekilde yordamaktadır. Nitel veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Görüşmeler sonucunda 4 tema ortaya çıkmıştır. Bu temalar, olumlu yönler, geliştirilmesi gereken yönler, olumsuz yönler ve gelecekte kullanım şeklindedir. Temalar incelendiğinde uzaktan eğitimle işlenen derslerde öğretmen ve öğrencilerin birçok farklı zorlukla ve olumlu gelişmelerle karşılaştıkları tespit edilmiştir. Yapılan analizlerin salgın sonrası eğitim-öğretim de yaşanabilecek değişikliklere ışık tutacağı düşünülmektedir. Uzaktan eğitim ile yürütülen derslerin kalitesinin arttırılması için öğretmenlerin ve öğrencilerin görüşleri doğrultusunda çalışmada sunulan önerilerle ortaöğretimde yaşanan olumsuzlukların önüne geçilmesi amaçlanmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre öğretmen ve öğrencilerin uzaktan eğitime yönelik dijital yeterliliklerini geliştiren, olumlu tutumu destekleyen çalışmaların yapılması önerilmektedir.