Ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme becerisine farklı sınıf içi uygulamalarının etkisi: Bir meta-analiz çalışması

Bu metaanaliz çalışmasında, fen eğitiminde, farklı sınıf içi uygulamalarıyla, ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme becerisiyle ilgili yapılan deneysel araştırmaların ortak etki büyüklüğünü belirlemek ve moderatör değişkenler açısından incelemek amaçlanmıştır. Prisma akış şemasıyla yüksek lisans, doktora tezleri ve hakemli dergilerde 2000-2022 yılları arasında Türkçe, İngilizce ve İspanyolca yayımlanmış 57 çalışma araştırmaya dâhil edilmiştir. Meta analizin yapılabilmesi için bu çalışmalar detaylı ve defalarca okunarak kodlanmış ve betimsel istatistik yapılmıştır. Betimsel istatistik analiz sonuçları; çalışmaların en çok argümantasyon ve STEM uygulamasıyla, fiziksel olaylar konu alanında, 7. sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme becerisini geliştirmek için yapıldığını göstermiştir. Ayrıca en fazla Türkiye ve Asya ülkelerinde yapıldığı tespit edilmiştir. Dünya'da 2000 yılından sonra, Türkiye'de ise 2018 yılında değişen fen öğretim programıyla eleştirel düşünme konusunda araştırma sayısının önemli oranda arttığı görülmüştür. Bir başka ifadeyle özellikle Türkiye'de fen eğitimcilerinin araştırma konu seçimine değişen fen öğretim programının yön verdiği gözlemlenmiştir. Meta analiz ile elde edilen etki büyüklüğü ortaokul öğrencilerinin, eleştirel düşünme becerisinin, farklı sınıf içi uygulamalarıyla sınıf seviyesi arasında fark olmadığını ve her sınıf düzeyinde geliştirilebildiğini göstermiştir. Bununla birlikte, "Canlılar ve Yaşam" konusu tercih edildiği ve 5E sınıf içi uygulaması ile yapıldığında daha etkili olduğu ortaya konulmuştur. Ayrıca California ve Cornell gibi standart testler dışında farklı ülkelerde geliştirilen veri toplama araçlarının eleştirel düşünme becerisindeki değişim için daha yüksek sonuç verdiği belirlenmiştir. Buna bu testlerin güvenirlik ve geçerlilikleri düşük olmasının etkili olduğu düşünülmektedir. Gerçek/yarı deneysel desene sahip çalışmalarda ise sadece uygulama süresinin "1-4" hafta arasında olmasının "5 hafta ve üzeri" olan çalışmalara göre eleştirel düşünme becerisinin gelişiminde daha etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak meta analiz sonuçları; Türkiye'de son 22 yılda dört kez değişen fen öğretim programının, ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme becerisini geliştirmede, yetersiz kaldığını göstermiştir. Programın yetersiz kalması sürecine öğretmen performansı, öğretim materyalleri ve sınıf içi uygulamaların sebep olduğu düşünülmektedir.