Ortaokul seçmeli hukuk ve adalet dersi öğretim programı ve uygulamasının öğrenci ve öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi

Hukuk ve adalet dersi 2013 yılından itibaren ortaokullarda sosyal bilimler alanında seçmeli ders havuzuna eklenmiştir. Yıllar içerisinde 100 bin civarında öğrencinin seçmiş olduğu bu ders hukuk ve adaletle ilgili kavramların, hukuk alanında çalışan meslek üyelerinin ve hukuk kurumlarının derinlemesine öğrenilmesi açısından oldukça önemlidir. Özellikle gündelik hayatla ilişkili bir şekilde öğretilmesi, uygulama boyutu açısından etkisini artırmaktadır. Müfredatta yer alan diğer derslerde olduğu gibi Hukuk ve Adalet dersi öğretim programının uygulanma sürecinde de dersin amaçlarına ulaşılıp ulaşılamadığı ancak saha çalışmalarıyla ortaya konulabilir. Bu çalışmada Hukuk ve Adalet dersinin uygulanmasıyla ilgili dersi seçen öğrenciler ile dersi veren öğretmenlerin görüşleri ve bu görüşler üzerinden dersin hedeflerine ne ölçüde ulaşılabildiği ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırmada, karma yöntem olarak bilinen nitel ve nicel araştırma yöntemleri birlikte kullanılmış; desen olarak ise betimsel tarama yönteminden yararlanılmıştır. Bu çerçevede Hukuk ve Adalet dersinin uygulanmasıyla ilgili öğrenci ve öğretmenlerin görüşleri olduğu gibi betimlenmeye çalışılmıştır. Araştırma için Adıyaman il merkezinde bu dersi seçen 897 öğrenci ve 8 öğretmen örneklem olarak seçilmiştir. Dersi seçen öğrencilerin büyük bir çoğunluğuna ulaşıldığı için maksimum çeşitlilik sağlanmış ve evrenin tamamına yakınına ulaşılmıştır. Araştırmaya katılan öğrencilere kişisel bilgi formu ve Hukuk ve Adalet IV dersine yönelik anket uygulanmıştır. Araştırmaya katılan öğretmenlere yönelik açık uçlu yapılandırılmış görüşme formu, veri toplama aracı olarak uygulanmıştır. Araştırmanın verileri eğitim öğretim döneminin sonuna doğru toplanarak programın bütünüyle ilgili öğrenci ve öğretmen deneyimleri yeterince yansıtılmaya çalışılmıştır. Araştırmada elde edilen nicel veriler SPSS programıyla işlenmiş ve Ki- Kare testiyle analiz edilmiştir. Nitel veriler ise içerik analiziyle incelenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulguların sonuçları, öğrencilerin Hukuk ve Adalet dersinin uygulanmasına yönelik görüşlerinin olumlu olduğunu göstermiştir. Bu çerçevede öğrencilerin bu derse yönelik tutumlarının olumlu, dersin amaçlarını benimsemeye istekli oldukları ve dersin işlenişi ve içeriğiyle ilgili sorun yaşamadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Ancak öğrenciler, ders kapsamında adliye gezilerine yer vermenin gerekliliğine vurgu yaparak bu konuda yapılması gereken düzenlemelere işaret etmişlerdir. Cinsiyet açısından kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre bu dersin uygulaması konusunda, birçok boyutta daha olumlu düşüncelere sahip oldukları anlaşılmıştır. Ayrıca bu dersi kendi istekleriyle seçmeleri halinde, dersle ilgili görüşlerinin daha olumlu olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yine bu dersi, ders kitabı ile birlikte öğrenen öğrencilerin dersin uygulanmasına yönelik görüşleri de olumlu yönde değişmiştir. Araştırmaya katılan öğretmenlerin görüşlerinin de büyük ölçüde öğrencilerin görüşleriyle örtüştüğü tespit edilmiştir. Öğretmenler, bu ders için belirlenen 2 saatlik sürenin yeterli olacağını belirtmişlerdir. Ancak dersin, hangi sınıf seviyelerinde verilmesinin daha uygun olduğu konusunda bir mutabakata varılamamıştır. Yine öğretmenler öğrencilerin bu dersle ilgili istenilen amaçlara gerek bilgi gerekse beceri ve değer düzeyinde fark edilecek ve gözlenecek düzeyde ulaştıklarını ifade etmişlerdir. Anahtar kelimeler: Hukuk Eğitimi, Sosyal Bilgiler, Temel Eğitim, Öğretim Programı, Değer.