Ortaokul yedinci sınıf öğrencilerinin fiziksel ve kimyasal değişim kavramları ile ilgili sınıflama davranışlarının incelenmesi

Bu çalışmanın amacı; yedinci sınıf öğrencilerinin fiziksel ve kimyasal değişim kavramları ile ilgili sınıflama davranışlarını ve bu sınıflama davranışlarının fen bilimleri dersi akademik başarı düzeyi ve cinsiyet açısından farklılık gösterip göstermediği incelemektir. 2017–2018 eğitim-öğretim yılı güz dönemi sonunda yapılan bu çalışmaya, Adana ili Seyhan ve Çukurova ilçelerinde bulunan 5 ortaokuldan 213 yedinci sınıf öğrencisi katılmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen 24 maddelik çoktan seçmeli sorudan oluşan Fiziksel ve Kimyasal Değişim Kavramları Sınıflama Testi (FKDST) kullanılmıştır. İki aşamadan oluşan testin ilk aşamasında, katılımcılardan verilen örnekleri fiziksel ve kimyasal değişim olarak sınıflamaları istenmiştir. İkinci aşamada ise verilen örneklerin neden kavrama ait örnek olduğunu işaret eden açıklamaları seçenekler arasında seçmeleri istenmiştir. Verilerin analizinde öğrencilerin fiziksel ve kimyasal değişim kavramlarının örneklerini kavram adına göre sınıflamada elde ettikleri toplam puanlar ve sınıflamada başvurdukları açıklamalardan elde ettikleri toplam puanları için frekans, yüzde, aritmetik ortalama, standart sapma kullanılarak betimsel olarak analiz edilmiştir. Öğrencilerin FKDST'den elde ettikleri toplam puanların, kavram adına göre örnekleri sınıflamadan elde ettikleri toplam puanlar ve sınıflamada başvurdukları açıklamalardan elde ettikleri toplam puanların cinsiyet ve fen bilimleri dersi akademik başarı düzeyi açısından farklılık gösterip göstermediğini belirlemek amacıyla toplam puanların normal dağılım gösterdiği durumda bağımsız gruplar t-testi ve tek yönlü ANOVA kullanılmıştır. Toplam puanların normal dağılım göstermediği durumda ise Kruskal Wallis H-testi ve Mann Whitney U-testi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda; öğrencilerin %52'si fiziksel değişime ait örnekleri, %44'ü de kimyasal değişime ait örnekleri kavram adına göre sınıflamada, ortalamanın altında puan almıştır. Yine araştırmaya katılan öğrencilerin %60'ının fiziksel değişim örneklerini, %54'ünün de kimyasal değişim örneklerini sınıflamada başvurdukları gerekçeleri doğru olarak belirlemede, ortalamanın altında puan aldığı saptanmıştır. Fiziksel ve kimyasal değişim kavramlarının örneklerini kavram adı verildiğinde sınıflama puanları ile sınıflamada başvurdukları açıklama puanlarının ortalama değerlerine göre yedinci sınıf öğrencilerinin, kimyasal değişim kavramının örneklerini fiziksel değişim kavramının örneklerine göre daha doğru olarak sınıflayabildikleri ve açıklayabildikleri tespit edilmiştir. Aynı şekilde öğrencilerin kimyasal değişim kavramının örneklerinden daha çok fiziksel değişimin örneklerini yanlış sınıfladıkları belirlenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bir diğer bulgu ise öğrencilerin fiziksel değişim kavramı ile ilgili önceden karşılaştıkları örnekleri, yeni örneklere göre daha fazla yanlış sınıflamalarına karşılık, kimyasal değişim kavramı ile ilgili yeni örnekleri önceden bilinen örneklere göre daha yanlış sınıflamalarıdır. Araştırma sonucunda FKDST'den elde edilen toplam puanların, kavram adına göre sınıflamadan elde edilen toplam puanların ve sınıflamada başvurdukları açıklamadan elde edilen toplam puanların kız öğrenciler lehine istatistiksel olarak anlamlı farklılık gösterdiği saptanmıştır. Yine araştırmaya katılan öğrencilerin testten aldıkları toplam puanların, kavram adına göre sınıflamadan elde edilen toplam puanların ve sınıflamada başvurdukları açıklamadan elde edilen toplam puanların fen bilimleri dersi akademik başarı düzeyleri açısından akademik başarısı yüksek olan öğrenciler lehine istatistiksel olarak anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Araştırmanın sonuçları, fen bilgisi dersinin temel kavramlarından olan fiziksel ve kimyasal değişim kavramlarının örneklerini sınıflamada, başarının ortalamanın altında olduğunu ve öğrencilerin sınıflama yaparken başvurdukları açıklamalardan elde edilen puanların daha düşük olduğunu ortaya koymuştur. Bu nedenle, kavramların örnekleri sunulurken, sadece örnekler verilmemeli, aynı zamanda kavramın temel özelliklerinin açıklanması da göz önünde bulundurulmalıdır. Aynı zamanda, örnek olanlar sunulurken, örnekler olmayanlarla karşılaştırılmalı ve bu nedenleriyle açıklanmalıdır. Anahtar kelimeler: Fiziksel değişim, kimyasal değişim, sınıflama davranışı, aşırı genelleme, dar genelleme.