OSAS'da hastalık ağırlığı ve sonuçlarını öngörmede hipoksi yükü ve solunumsal olay süresi apne-hipopne indeksine üstün müdür?

Obstrüktif uyku apne sendromu (Obstructive Sleep Apnea Syndrome, OSAS) tekrarlayan apne ve hipopne ataklarıyla karakterize, prevalansı obezite ve yaşlanmayla artan yaygın bir hastalıktır. Son epidemiyolojik verilere göre dünyada yaklaşık 1 milyar kişi OSAS'dan etkilenmiştir. Hastalarda horlama, tanıklı apne, gündüz aşırı uyku hali, sabah baş ağrısı, dinlendirmeyen uyku, halsizlik, yorgunluk gibi semptomlar görülmektedir. Semptomlarda yaş, obezite, cinsiyet, ırk gibi faktörlere bağlı heterojenlik görülmektedir. OSAS ilişkili semptomların varlığında yapılan Polisomnografi (PSG) incelemesinde ölçülen Apne-hipopne indeksi (AHİ), klinik uygulamada OSAS tanı ve şiddet derecelendirmesinde halihazırda klinik uygulamada kullanılan parametre olsa da; gece uykuda yaşanan oksijen desatürasyonunun kapsamını ve süresini yansıtmaması, OSAS'ın klinik ağırlığı ve ilişkili olduğu serebrovasküler hastalık, hipertansiyon, koroner arter hastalığı, kalp yetmezliği, kronik böbrek hastalığı, tip 2 diyabetes mellitus gibi hastalıkları öngörmedeki rolünün kısıtlılığı gibi nedenlerle, son yıllarda tanıya yönelik yeni parametreler üzerine çalışmalar yapılmıştır. Hipoksik yük (HY) ve solunum olayı süresi bu belirteçler arasındadır. Bu çalışmada; OSAS ağırlığı ve sonuçlarını öngörmede HY ve solunum olay süresinin öneminin araştırılması amaçlanmıştır. Çalışmada, 01.02.2024-01.10.2024 tarihleri arasında Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Bozuklukları Tanı ve Tedavi Merkezine, uykuda solunum bozuklukları ön tanısı ile başvuran ve PSG yapılan olgular; test kayıtları, test öncesinde yapılan uyku anketleri ve PSG raporları ile değerlendirildi. Çalışmaya yaş ortalaması 47,64±11,44, BKİ ortalaması 31,88±5,82 olan, 497 (%69) erkek, 224 (%31) kadın toplam 721 hasta alındı. Olgular AHİ'ye göre üç gruba ayrıldı; hafif dereceli OSAS (n=200, %28), orta dereceli OSAS (n=225, %31), ağır dereceli OSAS (n=296, %41). Solunum olayı süresi parametrelerinden ortalama apne süresi, ortalama hipopne süresi, toplam apne-hipopne süresi ve tüm HY parametreleri (HY-TST, HY-REM, HY-NREM, HY-supin, HY-nonsupin) gruplar arasında anlamlı vii farklılık gösterdi. Semptomlar ve ek hastalıkları açısından bakıldığında; AHİ'ye göre yapılan sınıflamaya göre, olguların horlama, tanıklı apne, GAUH, insomnia gibi semptomlarının her üç grupta benzer olduğu görüldü. Tanıklı apne şikayeti olanlarda; HY-TST, HY-NREM, HY-supin değerleri anlamlı yüksek bulundu (p<0.05). Ek hastalıklar karşılaştırıldığında ise; HT, KAH, KVH, DM görülme oranları gruplar arasında farklı idi (p<0.05). Çalışmamızda yapılan korelasyon analizlerinde tüm HY parametrelerinin PSG incelemesinde geleneksel olarak bakılan AHİ (REM, NREM, Supin, Yan), ortalama SpO2, minimum SpO2, ODİ, T90 gibi parametrelerle kuvvetli ilişkili olduğu görüldü. Solunum olayı süresi parametrelerinden, toplam apne-hipopne süresi ile AHİ, AHİ-NREM, AHİ-Yan, ODİ arasında pozitif yönlü, minimum SpO₂ ve ortalama SpO₂ arasında negatif yönlü ilişki izlendi. KVH varlığını göstermede HY parametreleri ve solunum olay süresine ait eşik değerleri belirlemek için ROC analizleri yapıldı; toplam apne-hipopne süresi eşik değeri 41.2 dakika, HY-TST için eşik değer 39.4 bulundu. Kardiyak ve metabolik hastalıklar için bağımsız öngörücüleri belirlemek amacıyla çok değişkenli lojistik regresyon analizleri yapıldı. KVH için tanıklı apne, yaş, BKİ, toplam apne-hipopne süresi, AHİ, ESS ve T90 bağımsız belirleyiciler olarak bulundu. Sonuç olarak; OSAS'ın risk faktörleri, patofizyolojik mekanizmaları, klinik prezentasyonu, sonuçları itibariyle heterojenite göstermesi dikkate alındığında; geniş bir yelpazeye sahip olan bu hastalığın tek bir parametre ile tanımlanması, kompleks bir hastalığı basite indirgemek demektir. Tanı ve tanımlamaya yönelik yeni geliştirilen belirteçler arasında yer alan HY, en umut vaad edici parametrelerden biridir. HY'nin normal ve anormal düzeylerinin ne olduğunu, tedavi yanıtının izlemindeki rolünü belirlemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. Çalışmamızdan elde edilen verilerin bu konuda yapılacak araştırmalara ışık tutacağı düşüncesindeyiz.