Osmanlı Dönemi'nde Şeyh Abdüsselam Barzani ve isyanları (1908-1914)

Bu çalışmada, Şeyh Abdüsselam Barzani'nin 1908-1914 yılları arasında Musul Vilayeti'ndeki siyasi faaliyetleri ele alınmıştır. Çalışmanın merkezinde Şeyh Abdüsselam Barzani ve faaliyetleri olmasına rağmen ilgili bölgenin sosyo-ekonomik yapısı ile Barzan bölgesi ve Barzan Aşireti hakkında da bazı bilgiler verilmiştir. Bununla birlikte, II. Abdülhamit ile İttihat ve Terakki'nin yönetim anlayışları ve bunun Musul'daki yansımaları da irdelenmiştir. Abdüsselam Barzani, 20. yüzyıl başlarında Barzan Aşireti'nin şeyhi konumundadır. II. Meşrutiyet'in ilanından (1908) sonra, bölgesel nüfuzunu genişletmek amacıyla İngiltere'nin de desteğiyle 1909 yılında önemli bir isyan başlatmıştır. Şeyh Abdüsselam, Osmanlı yönetiminin askeri harekatından sonra af dilemek zorunda kalmış ve bölgedeki asayişsizlik birkaç yıllığına da olsa ortadan kaldırılmıştır. Ancak, Osmanlı Devleti'nde yaşanan iç ve dış gelişmeler ve özellikle de Rusya'nın bölgede uyguladığı politikalar, Şeyh Abdüsselam'ın 1913 yılından itibaren tekrar nüfuzunu genişletmesine imkan vermiştir. Şeyhin gittikçe yoğunlaşan faaliyetleri, 1914 yılında silahlı isyan hareketine dönüşmüştür. İttihat ve Terakki'nin, özellikle de dönemin Musul valisi Süleyman Nazif'in girişimleri neticesinde, 1914 yılında Şeyh Abdüsselam yakalanarak Musul'a getirildi. Burada kurulan olağanüstü mahkemede yargılanması sonucu idam edildi ve onunla birlikte hareket edenler de çeşitli cezalara çarptırıldı. Böylece Osmanlı Devleti'ni uzun süredir uğraştıran mesele sona ermiştir. Bununla birlikte, Şeyh Abdüsselam'ın bu faaliyetleri, Osmanlı sonrasındaki Barzan ailesi ve aşiret reisleri üzerinde önemli bir etki bırakmıştır.