Osmanlı-Türk edebiyatında ilginç bir çeviri örneği: İlhâmî'nin Gûy u Çevgân çevirisi

Gûy u Çevgân veya diğer adıyla Hâlnâme 15. yüzyılda İran şairi Ârifî (1449) tarafından yazılmış olan bir mesnevidir. Bir derviş ile şehzade arasındaki aşkın ele alındığı bu eser alegorik bir tarzla gûy ve çevgân üzerinden anlatılmıştır. Hikâye sonunda ilâhî aşka dönüşmüştür. Bu eser ilk kez 16. yüzyılın başında Lâmiî Çelebi (1532) tarafından Osmanlıca'ya çevrilmiştir.Eser aynı yüzyılın ikinci yarısında yaşamış olan İlhâmî tarafından değişik bir üslupla yine Osmanlıca'ya çevrilmiştir. İlhâmî eserin tam çevirisini yapmış ve kendi yorumlarını da eklemiştir. Bu çalışmanın asıl konusunu da İlhâmî'nin çeviri yöntemi teşkil etmektedir. ?Genişletilmiş çeviri? olarak da bilinen dönemin ?edebi çeviri? anlayışına uymayan İlhâmî, Osmanlı çeviri geleneğinin dışına çıkmıştır.Bu çalışmada öncelikle Gûy u Çevgân oyunu ve tarihçesi, Ârifî ve Lamiî Çelebi'nin konu hakkında eserleri ve İlhâmî'nin hayatıyla ilgili bilgi verildikten sonra Osmanlı dönemindeki edebi çeviri anlayışı üzerinde durulmuştur. Daha sonra İlhâmî'nin yaptığı çevirinin bilimsel transkripsiyonu verilmiştir.Çalışmanın devamında ise Osmanlı/Türk Edebiyatının çeviri geleneği üzerinde durulmuş ve bu gelenekten hareketle İlhâmî'nin yaptığı Gûy u Çevgân mesnevisinin çevirisi edebî çeviri olarak değerlendirilmiştir. Son olarak ise eser Farsça çeviri açısından değerlendirilerek bu konudaki başarısı ve zaafları üzerinde durulmuştur. Sonuçta ise geleneğin dışında kalan bir çeviri yöntemine başvurmanın nedenleri hakkında fikir yürütülmüştür.Anahtar sözcükler: Gûy u Çevgân, Ârifî, İlhâmî, Çeveri Geleneği, Mesnevi.