Osteoartrit tanısı ile diz protezi operasyonu olması planlanan hastaların kişisel deneyimleri ışığında hastalık algılarının değerlendirilmesi

Problemin tanımı ve amacı: Osteoartrit (OA), bir kas-iskelet sistemi bozukluğudur ve yaşlanan nüfusla birlikte görülme sıklığı artan, yüksek morbidite ve mortalite riskine sahip kronik bir hastalıktır. Hastalık algısı, bireyin kendi hastalığı hakkındaki inanışlarıdır. Hastalığa hangi semptomların atfedildiğini, hastalık ile nasıl başa çıkıldığını ve hastalık hakkında neler öğrenildiğini bilmek sağlık davranışını ve sonucunu etkilemesi açsından önemlidir. Bu çalışma diz protezi operasyonu olması planlanan osteoartritli bireylerin hastalıkları ile ilgili yaşam deneyimlerinin ve hastalıklarını nasıl algıladıklarının değerlendirilmesi amacı ile yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma mix tip bir araştırmadır. Niteliksel ve tanımlayıcı tipte kesitsel olmak üzere iki tip araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, T.C. Yeditepe Üniversitesi Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Servisine osteoartrit tanısı ile diz protezi operasyonu olmak üzere yatışı yapılmış, araştırmaya alınma kriterlerine uyan, araştırmaya katılmayı yazılı ve sözlü olarak kabul eden hastalar arasından basit rastgele örnekleme yöntemi ile seçilen 50 hasta oluşturmuştur. Bu 50 hastadan 10 hasta ise bireysel derinlemesine görüşme grubunu oluşturmaktadır. Niteliksel verilerin analizinde tematik analiz yöntemi kullanılmıştır. Tanımlayıcı verilerin analizinde yüzdelik ve ortalama analiz yöntemi kullanılmıştır. Hastalık Algısı Ölçeği'nin sosyodemografik değişkenlerle ilişkili verileri yüzdelik, ortalama±standart sapma, Mann-Whitney U testi ve Kruskal Wallis testi (ikili karşılaştırmalarda Mann-Whitney U testi) kullanılarak analiz edilmiş; p<0,05 olan değerler anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Osteoartrit tanısı ile diz protezi operasyonu olması planlanan hastalar ile yapılan bireysel derinlemesine görüşmeler sonucunda "Hastalık algısı", "Hastalığın etkileri", "Tedavi" ve "Hastalığın doğası" olmak üzere dört tema ve bu temalara ait alt temalar belirlenmiştir. OA'li hastalarla yapılan bu çalışmada hastaların yaş ortalamasının 69,84±7,15 yıl ve %92'sinin kadın olduğu tespit edilmiştir. Çalışmamızın sonuçları, hastaların hastalıklarının başlangıcından beri en çok yaşadıkları belirtilerin sırasıyla; ağrı (%96), eklem sertliği (%96), yorgunluk (%94), güç kaybı (%86) ve uyku güçlükleri (%48) olduğunu göstermiştir. Cinsiyet, eğitim durumu, çalışma durumu ve yaşanılan yer gibi sosyodemografik değişkenlerin hastalık algısına etkisi olduğu tespit edilirken medeni durum, cerrahi deneyim ve kronik hastalık varlığı gibi değişkenler ile hastalık algısı arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Sonuç: Bireylere diz OA tanısı konulduğu andan itibaren hastalık algılarının değerlendirilmesi, gerekiyorsa multidisipliner yaklaşım ile planlı müdahaleler yapılarak destek sağlanması önemlidir. Anahtar Kelimeler: Osteoartrit, hastalık algısı, kişisel deneyim, yaşam deneyimi, diz protezi, artroplasti.