Özel gereksinimli bireylerde terapötik rekreasyon etkinliklerinin temel motor beceriler üzerine etkisi

Amaç: Bu çalışma, özel gereksinimli bireylerden otizm spektrum bozukluğu olan ye-tişkin bireyler özelinde, terapötik rekreasyon etkinliklerinin temel motor becerilere etkilerinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırmada karma yöntem desenlerinden keşfedici sıralı desen kullanılmıştır. Örneklem grubunu; yaygın eğitim kapsamındaki Hayat Boyu Öğrenme Programı ile Menemen Halk Eğitimi Merkezi'nin, Menemen'de bulunan Sabahat Ak-şiray Özel Eğitim Uygulama Okulu III. kademede açmış olduğu kurslara düzenli ola-rak giden, 20-40 yaş aralığında, 10 kişiden oluşan deney grubu ve 10 kişiden oluşan kontrol grubu olmak üzere toplam 20 otizm spektrum bozukluğu olan [OSB] birey oluşturmaktadır. Araştırmanın nitel bölümü, görüşmenin, derinlemesine bilgi edinmek için nasıl kullanıldığını açıklama amacıyla ebeveynler ile yarı yapılandırılmış görüşme desenine dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel bölümünde deneysel araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırma deseni ise öntest-sontest kontrol gruplu deneysel desene dayalı biçimde yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak, ''Yarı Yapı-landırılmış Görüşme Formu'', ''Kişisel Bilgi Formu'' ve ''Eurofit Test Bataryası'' kul-lanılmıştır. Verilerin analizinde, tanımlayıcı istatistiksel metotları (Frekans, Yüzde, Ortalama, Standart Sapma) T testi ve Mann Whitney U test analizleri gerçekleştiril-miştir. Nitel verilere ilişkin analizler sürecinde ise nitel analiz programlarından Nvivo paket programı kullanılarak, nitel alanda uzman 3 kişi tarafından kategorik temalar oluşturulmuştur. Bulgular: Otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin terapötik rekreasyon etkinliği nicel bulgularına göre; deney ve kontrol gruplarının antropometrik ölçümlerden (vücut ağırlığı, vücut kitle indeksi (BMI), bazal metabolizma hızı vücut yağ yüzdesi, vücut yağ kütlesi, yağsız kütle, kas, vücut sıvısı, kemik mineral, metabolizma yaşı, iç yağ-lanma) son test puan ortalamalarının istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermediği (p>0,05) tespit edilmiştir. İstatistiksel olarak anlamlı farklılık olmamakla birlikte me-tabolizma yaşı üzerindeki grup etkisinin orta düzeyde etki düzeyinde (0,30 < r < 0,50) olduğu tespit edilmiştir. Wilcoxon işaretli sıralar testinde ön test ve son test puanları arasında istatistiksel ola-rak anlamlı farklılık olmamakla birlikte çalışma grubuna uygulanan terapötik rekreas-yon etkinlikleri sonucunda yağ kütlesinde büyük etki düzeyinde (r > 0,50), ağırlık, VKİ, yağ yüzdesi, kas, metabolizma yaşı, iç yağ üzerindeki etkisinin orta düzeyde (0,10 < r < 0,30) olduğu tespit edilmiştir. Esneklik, el (sağ) kavrama kuvveti, el (sol) kavrama kuvveti, sırt kuvveti, bacak kuvveti, mekik ve diske uzanma performansında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artış gerçekleşmiştir (p<0,05). Kontrol grubunda VKİ, yağ yüzdesi, su, kemik, BMR, metyas, iç yağ, esneklik, el (sağ) kavrama kuvve-ti, el (sol) kavrama kuvveti, sırt kuvveti, bacak kuvveti, mekik, uzun atlama ve diske uzanma ön test ve son test puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark-lılık olmadığı (p>0,05) tespit edilmiştir. Kontrol grubunda ağırlık, yağ kütlesi, yağsız kütle ön test ve son test puan ortalamaları incelendiğinde son test puanlarının ön test puanlarına göre olumsuz anlamda olduğu tespit edilmiştir. Nitel yöntem bulguları terapötik rekreasyon etkinlikleri öncesi ve sonrası ebeveyn görüşlerine göre, otizm spektrum bozukluğuna sahip çocuklarının yaşantılarında yarattığı değişiklikler yorum-landığında; fiziksel yönden güçlendiklerini, daha iyi uyuduklarını, gündelik hayatta yaptıkları hareketlerin kolaylaştığını, iletişimlerinin eskiye göre daha iyi olduğunu ve mutluluk hissini anlamlı bir şekilde yordadığı görülmüştür. Sonuçlar: Otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin yaptığı terapötik rekreasyon etkinliklerinin antropometrik değerleri ve motor becerileri olumlu etkilediği tespit edilmiştir. Bununla birlikte çalışmada gösterilen ebeveyn görüş değerlendirmelerinin kombine edilmesiyle mevcut araştırmanın etkinliğini artırdığı ve psikososyal açıdan olumlu etkilediği söylenebilmektedir.