Özel gereksinimli çocukların tıbbi tanılama ve yönlendirme aşamalarında ailelere yapılan bilgilendirmenin özel eğitim hizmetlerine geçişe yansımaları

Bu araştırmanın amacı, tıbbi tanılama aşamasında olan küçük çocuk ailelerine, tıbbi ve eğitsel tanılama/değerlendirme ve özel eğitim hizmetlerinden yararlanmaya ilişkin yasal hak ve sorumlulukları ile ilgili bilgilendirmek için yapılan tek oturumluk bir müdahalenin, çocuğun ve ailesinin özel eğitim hizmetlerine geçişlerindeki olası katkılarını belirlemektir. Ailelerin bu süreçte yaşadıklarının derinlemesine incelenmesi gerektiğinden, araştırma niteliksel araştırma modelleri içerisinde yer alan çoklu durum çalışması olarak desenlenmiştir. Araştırma, 2018 yılında Sağlık Bakanlığı ve Manisa İl Sağlık Müdürlüğü'ne bağlı, Manisa ilindeki Manisa Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi'nde çocuklarının ilk tanılama aşamasında olan ve araştırmacıyla gelişimsel değerlendirmeler için bir araya gelen babalar ve anneler ile yürütülmüştür. Araştırmada 6 anne ve 3 baba olmak üzere toplam 9 katılımcı yer almıştır. Araştırmanın verileri, Aile Demografik Bilgi Formu, anne babalarla yapılan telefon görüşmeleri, bireysel yarı yapılandırılmış görüşmeler ve araştırmacı günlüğü ile toplanmıştır. Çoklu kaynaklardan toplanan bu veriler, üçgenleme yoluyla tümevarımsal olarak analiz edilmiştir. Her aileyle bireysel olarak yürütülen çalışmalarda gerçekleşen işlemler sırasıyla şöyledir: (1) Gelişimsel değerlendirme sonrasında aileye araştırmayla ilgili bilgi verilmiş ve katılım onayları alınmıştır. (2) Katılmayı kabul eden ailelerle Araştırma Onay Formu ve Aile Demografik Bilgi Formu doldurulmuştur. (3) Müdahale oturumu yürütülmüştür. (4) Katılımcılara Özel Eğitime Giden Süreçte Aile Bilgilendirme Kılavuzu verilmiştir. (5) Katılımcılar, çocuklar özel eğitim destek hizmetlerinden yararlanamaya başladıkları süreye kadar belirli aralıklarla telefon yoluyla takip edilmiştir. (6) Çocuğun özel eğitim destek hizmetlerine geçişinden bir ay sonra katılımcılarla bireysel görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bulgular, katılımcıların geçiş sürecini yürütmede müdahaleden sınırlı düzeyde yararlandıklarını göstermiştir. Buna göre bazı katılımcıların sürece uyumunun kolaylaştığı, bazıları için ise bilgiye ulaşmada onları harekete geçirmeye teşvik ettiği belirlenmiştir. Müdahalenin katılımcıların yaşadığı süreçlerde sınırlı kalmasının nedenleri arasında müdahalenin tek bir oturumdan oluşması ve bazı ailelerin dil ve kültürel özelliklerine yanıt verememesi olduğu sonucuna varılmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda, benzer müdahalelerde ailelerin uzmanla daha kısa aralıklarla bir araya gelmeleriyle sağlanacak etkileşimlerin daha verimli olabileceği tartışılmıştır.