Özel yetenekli ergenlerin kariyer gelişimi: Nitel bir değerlendirme

Özel yetenekli ergenler kariyer gelişimi açısından avantajlı gibi görünse de kariyer gelişimi açısından dezavantajlı gruplardan biri olarak kabul edilmektedir. Dezavantajlı grupların kariyer gelişimini değerlendirmede sıklıkla kullanılan yaklaşımlardan birisi kariyer gelişimi üzerindeki kültürel ve bağlamsal etkilerin bütüncül bir yaklaşımla kavramsallaştırılmasına odaklanan Sistemler Kuramı Yaklaşımıdır. Bu yaklaşıma dayalı olarak geliştirilen Kariyerimi Etkileyen Sistemler (KES) adlı nitel değerlendirme aracı farklı kültürlerden ve farklı yaşlardan dezavantajlı bireylerin kariyer gelişimi değerlendirmek için kullanılmaktadır. Bu araştırmanın amacı özel yetenekli ergenlerin kariyer gelişimini etkileyen bireysel, sosyal ve çevresel-toplumsal faktörlerin derinlemesine incelenmesidir. Araştırmanın amacı doğrultusunda nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın İzmir ilinde yer alan bir Bilim ve Sanat Merkezleri'ne devam eden özel yetenekli 23 lise öğrencisi ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların belirlenmesinde tipik durum örneklemesi kullanılmıştır. Özel yetenekli ergenlerin kariyer gelişimlerinin değerlendirilmesinde nitel bir değerlendirme aracı olan KES kullanılmıştır. KES'in dil geçerliği yapıldıktan sonra katılımcılarla uygulaması gerçekleştirilmiş, toplanan veriler ise tematik içerik analizi ile analiz edilmiştir.Analiz sonucunda özel yetenekli öğrencilerin kariyer gelişimini etkileyen faktörler "şimdiki kariyer durumu", "kariyer etkileri" ve "eylem planı" olmak üzere üç kategoride ele alınmıştır.Bulgularda özel yetenekli ergenler, kariyerlerini en fazla etkileyen etkilerin bireysel sistem etkileri olduğunu belirtmiştir. Sistemler arasında ise bireysel sistem etkilerinden en fazla ilginin, sosyal sistem etkilerinden en fazla ailenin, çevresel-toplumsal sistem etkilerinden en fazla yurt dışında çalışma fırsatının, zaman etkilerinden ise en fazla beklenilen yaşam tarzı etkisinin özel yetenekli ergenler üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Sunulan bulgular doğrultusunda ileriki araştırmalar için önerler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Sistemler kuramı yaklaşımı, kariyerimi etkileyen sistemler, özel yetenekli ergenler