Özerklik destekleyici bir öğretimin öğrencilerin fen dersi kontrol-değer algısına, duygu düzenleme ve üstbilişsel öğrenme stratejilerine, öğretmen özerklik desteği ve kontrolü algısına ve ders başarısına etkisi

Bu çalışma, öğretmenlere yönelik tasarlanan ve öğrenci özerkliğini desteklemeyi hedefleyen bir öğretimin, öğrencilerin fen dersi kontrol-değer algısına, duygu düzenleme ve üstbilişsel öğrenme stratejilerine, öğretmen özerklik desteği ve kontrolü algısına ve fen dersi başarısına etkisini incelemeyi amaçlamıştır. Bu çalışma, kontrol gruplu yarı deneysel desenlerden zaman serili desen temel alınarak, üç zaman noktasını (T1, T2 ve T3) kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, 2021-2022 eğitim-öğretim yılı birinci yarıyıl döneminde Mardin Artuklu ilçesinde bulunan iki devlet okulundaki 5-8 arası sınıflarda görevli olan sekiz fen bilimleri dersi öğretmeni (deney grubu=4; kontrol grubu=4) ve bunların öğretim yaptığı sınıflarda öğrenim gören 576 öğrencidir (deney grubu=300; kontrol grubu=276). Araştırmada deney ve kontrol grubu öğrencilerine uygulanan ölçme araçlarından "Fen Dersi Kontrol Algısı Ölçeği", "Fen Dersi Değer Algısı Ölçeği", "Akademik Duygu Düzenleme Ölçeği", "Algılanan Öğretmen Özerklik Desteği Ölçeği" ve "Algılanan Öğretmen Kontrolü Ölçeği" araştırmacı tarafından Türkçe'ye uyarlanmıştır. Araştırmada "Güdülenme ve Öğrenme Stratejileri Ölçeği"nin daha önce Türkçe'ye uyarlanmış formundan yararlanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel analizler, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), çok değişkenli varyans analizi (MANOVA) ve yapısal eşitlik modeli (YEM) kullanılmıştır. Boylamsal çalışmadan elde edilen bulgulara göre, deney grubunda T1-T2 zaman aralığında anlamlı düzeyde etkiler elde edilmiştir. Kontrol grubunda ise, T2-T3 zaman aralığında anlamlı etkiler saptanmıştır. Dolayısıyla deney uygulaması, deney grubu öğrencilerinin özerklik desteği algısını boylamsal olarak kararlı bir şekilde etkilememiştir. Yapılan nedensellik analizleri, birinci kesitte (T1-T2) özerklik desteği algısının fen dersi kontrol-değer algısı, akademik duygu düzenleme ve üstbilişsel öğrenme stratejileri üzerinde anlamlı etkiler oluşturduğunu kanıtlamıştır. Benzer amaçla ikinci kesitte yapılan analizler, sadece duygu düzenlemenin yeniden değerlendirme boyutu ve üstbilişsel öğrenme stratejilerinin anlamlı düzeyde etkilendiğini göstermiştir. Deney ve kontrol gruplarında ders başarısı, öngörücü değişkenler tarafından tahmin edilmemiştir. YEM kapsamında geliştirilen modeldeki değişkenler, boylamsal olarak kararlı etkiler göstermemiştir. Alternetif model analizleri, fen dersi kontrol ve değer algısı boyutlarının örtük etkileşime girdiğini kanıtlamıştır. Alternatif modelde kurgulanan aracılık modeli bulguları, yeniden değerlendirmenin özerklik desteği ile öğretmen kontrolü algısı arasındaki negatif yönlü ve bastırmanın özerklik desteği ile kontrol-değer birleşik faktörü arasındaki negatif yönlü etkisini ortaya koymuştur. Modelde cinsiyet değişkeni, öğretmen kontrolü algısını boylamsal olarak kararlı bir şekilde etkilemiştir. Böylece erkek öğrencilerin algıladığı öğretmen kontrolü algısının kadın öğrencilerden daha yüksek olduğu saptanmıştır. Sınıf düzeylerine yönelik yürütülen analizlere göre, üstbilişsel öğrenme strateji kullanımı ile sınıf düzeyleri arasında negatif yönlü etkiler tespit edilmiştir. Fen dersi kontrol ve değer algısının birleşik bir faktöre yüklenmesi, öğrenci yeterlik algısı ile akademik görevlere verdiği değer algısının eşzamanlı olarak kesiştiğini göstermektedir. Kesitsel olarak duygu düzenlemenin özerklik desteği algısı tarafından pozitif yönlü olarak yordanması, duygu düzenlemenin sosyal bağlam faktörlerinden etkilendiğini doğrulamıştır. Sonuçlar, genel olarak özerklik destekleyici öğretimin fen eğitim programında öngörülen içeriklere entegrasyonunun ve günlük okul rutinlerine uyarlanmasının zorlayıcı olduğunu göstermektedir. Görünüşe göre, özerklik destekleyici öğretim tasarlanırken, öğrenci ve öğretmen heterojenliğine ve farklı konu alanlarının (örn., matematik) rolüne daha fazla vurgu yapılmalıdır. Araştırmada elde edilen sonuçların, sınıf motivasyonunu hedefleyen öğrenme ortamlarının tasarımı ve bu ortamların duygu düzenleme üzerindeki etkileri ile ilişkili literatüre katkı sunacağı umulmaktadır.