Petrol fiyatlarının hisse senedi piyasasına etkisi: Borsa İstanbul üzerine bir uygulama

Bu çalışmada Brent petrol fiyatı ile hisse senedi piyasası arasındaki ilişkinin Johansen eşbütünleşme yöntemi ve Granger nedensellik testi ile incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla 02.01.2009 ile 19.09.2019 tarihleri arasındaki Brent petrol fiyatı ile XU100, XSAN, XULAS, XELTK, XGIDA, XTEKS, XKMYA, XKAĞT, XUTEK, XHOLD XGMYO, XTCRT, XUHIZ endekslerine ilişkin günlük veriler kullanılmıştır. Elde edilen Johansen Eşbütünleşme testi sonucuna göre %5 güven düzeyinde Brent petrol fiyatı ile XUTEK, XTEKS, XULAS ve XSAN endeksi uzun dönemde birlikte hareket ettikleri bulgusuna ulaşılmıştır. Diğer sektör endeksleri ile Brent petrol fiyatı arasında uzun dönemde bir ilişkiye rastlanılmamıştır. Bunun yanında Brent petrol fiyatı ele alınan sektör endeksleri arasındaki kısa dönem ilişkileri ortaya koymak amacıyla Granger nedensellik testi uygulanmıştır. Uygulama sonucunda kısa dönemde %5 hata payına göre Brent petrol fiyatı ile XU100, XULAS, XELTK, XGIDA, XTEKS, XKAĞT, XUTEK, XHOLD, XGMYO, XTCRT, XUHIZ endeksleri arasında nedensellik ilişkisine rastlanılmazken, Brent petrol fiyatından XKMYA ve XSAN endeksine doğru tek yönlü nedenselliğin olduğu sonucuna varılmıştır. Buna ilaveten Brent petrol fiyatındaki bir standart sapmalık şok karşısında on dönem boyunca XU100, XHOLD, XUTEK, XTEKS endeksi pozitif yönde tepki vermiştir. Bunun yanı sıra Brent petrol fiyatındaki bir standart sapmalık şok karşısında XKAĞT, XTCRT endeksi üçüncü dönemde, XGIDA, XKMYA, XSAN endeksi dördüncü dönemde, XGMYO endeksi ikinci dönemde, XUHIZ endeksi ikinci ve üçüncü dönemde, XULAS endeksi ikinci ve dördüncü dönemde, XELTK endeksi üçüncü ve dördüncü dönemde negatif yönde tepki vermekle birlikte genel itibariyle değişkenlerin pozitif yönde etkilendiği söylenebilir. Aynı zamanda varyans ayrıştırması testi sonucuna göre sektör endekslerin hata varyansındaki değişiminin genel itibariyle %99'unun kendi geçmiş değerleriyle açıklandığı ve Brent petrol fiyatının %1'den düşük bir seviyede etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Petrol Fiyatları, Hisse Senedi Piyasası, Varyans Ayrıştırması, Nedensellik Analizi, Eşbütünleşme Analizi