Plazma ve serumda askorbik asit tayini: Metot ve dayanıklılık çalışmaları

Askorbik asit (Vitamin C ), bazı hayvan türlerinde, insanlarda ve primatlarda diyetle alınan, birçok biyokimyasal reaksiyonlarda ve fizyolojik süreçlerde yer alan, suda eriyebilen bir vitamin türüdür. Son yıllarda yapılan çalışmalarla askorbik asitin genel sağlık durumunun bir belirteci olabileceği, kanser ve diyabet gibi önemli rahatsızlıklarda tedavide kullanılabileceği üzerinde durulmaktadır.Vitamin C, kimyasal yapısı nedeniyle çok kolay bozunabilen bir moleküldür. Askorbik asit en-diol grubunun tek hidrojenini vererek dehidroaskorbik asite dönüşür. Bozunmanın nedeni olarak çevre şartlarının (pH, ışık, oksijen konsantrasyonu, divalen katyonlar, oksitleyici enzimler) önemli bir etkisi olduğu düşünülmektedir. Kandaki askorbik asit miktarının ölçümünde askorbik asitin bu kararsız yapısı ölçümün güvenilirliğini etkilemektedir. Kandaki askorbik asit ölçümlerinde, bu nedenden dolayı analiz öncesi faktörlerin önemi artmaktadır.Bu çalışmanın amacı; serumda ve plazmada askorbik asitin ölçümü için farklı örnek hazırlama metodları geliştirip, farklı ortam koşullarında ve farklı ölçüm yöntemleri kullanılarak en sağlıklı ölçümün belirlenebilmesi üzerinedir. Bu amaçla; askorbik asit ölçümüne zamanın, farklı sıcaklıklardaki saklama koşullarının, örneklere MPA ilavesi yapılmasının, HPLC ve spektrofotometrik yöntemlerin son olarak da kan alımında kullanılan antikoagülanların etkisi araştırılmıştır.Serum ve plazma örnekleri, 4-6 yaşlarındaki 10 adet sığırdan elde edilmiştir. Serum ve plazmalar elde edildikten sonra farklı ortam koşullarına tabi tutulmak üzere beş farklı gruba bölünmüş, örneklerin yarısına MPA ilave edilmiş ve hem HPLC hem spektrofotometrik yöntemle analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar istatistiki olarak değerlendirilmiştir. EDTA antikoagülanı kullanılarak alınmış kan örneklerinde anlamlı olarak azalma saptanmış, farklı ortam koşullarında bırakılan örneklerin analiz sonuçlarında ise genel olarak anlamlı bir değişiklik saptanmamıştır. MPA ilave edilen ve edilmeyen örneklerde ise genel olarak anlamlı farklılıklar saptanmış, MPA ilavesi yapılan numunelerde askorbik asit konsantrasyonu daha az miktarda bulunmuştur. Spektrofotometrik yöntemle ölçülen askorbik asit konsantrasyonları ise sayısal olarak daha fazla miktarda saptanmıştır.Sonuç olarak serum ve plazmada askorbik asit ölçümünün hemen yapılması ve EDTA'lı tüplerden ziyade serum veya heparinli tüplerin kullanılması gerektiği önerilmektedir. Öte yandan bu çalışmanın bulguları ışığında bu konu hakkında daha fazla örnek sayısıyla çalışmaların yapılması gerektiği değerlendirmesi yapılabilir.Anahtar kelimeler: askorbik asit, stabilite, HPLC, serum, plazma