Türkiye'deki sosyal kategorilerin bütünleşikliğinin ve gruplar arası etkilerinin sorgulanması

Bütünleşiklik (yekparelik), sosyal yığınların algılanan birliği veya tutarlılığıdır. Mevcut araştırma temel olarak bu kavramın ölçümlenmesi ile ilişkilidir ve Türkiye'deki etnik (Kürtler ve Kürt olmayanlar) ve dinî (Aleviler ve Sünniler) farklılıklara odaklanarak bütünleşikliğin sosyal kimlik süreçleri ve gruplar arası ilişkiler üzerindeki etkilerini sorgulamak üzere yürütülmüştür. Toplam 314 katılımcının yer aldığı Çalışma 1'de etnik köken, mezhep, siyasi gruplar ile kadınları temsil eden sekiz farklı sosyal kategori özelinde bütünleşikliğin kavramsal bileşenleri nitel olarak incelenmiştir. Bu çalışmadan bütünleşikliğe ilişkin açığa çıkan temalardan yararlanılarak, Çalışma 2'de yeni ve kategoriye özgü (etnisite temelli) bir bütünleşiklik ölçeği önerilmiştir. Ölçek, Kürtlerin ve Alevilerin algılanan bütünleşiklik derecesini iç grup ve dış grup perspektiflerinden değerlendirmede kullanılmıştır. Bu doğrultuda 230'ar kişiden oluşan dört farklı katılımcı grubuna (Kürtler-Kürt olmayanlar; Aleviler-Sünniler) ulaşılmıştır. Keşfedici faktör analizi yeni önerilen bütünleşiklik ölçeği için dört faktör ortaya koymuştur: karşılıklı bağımlılık, sınır oluşturma, ortak kader ve özcülük. Ölçme aracı kabul edilebilir iç tutarlılığa sahiptir ve genel bütünleşiklik ölçekleriyle anlamlı korelasyon sergileyerek yakınsak geçerlilik göstermiştir. Bu ölçekten alınan puanlara dayalı olarak, azınlık üyeleri için (özellikle Kürt katılımcıların veri setinde), iç grup bütünleşikliği (karşılıklı bağımlılık ve ortak kader boyutları üzerinden), iç grupla özdeşimi artırarak daha yüksek düzeyde çoğunluk karşıtı tutumlar üzerinde belirleyici olmuştur. Kürt olmayan ve Sünni katılımcılar için ise dış grup bütünleşikliği (sınır oluşturma boyutu üzerinden), iç grupla özdeşim ile azınlık karşıtı tutumlar arasındaki ilişkiyi açıklamada aracılık rolü üstlenmiştir. Bulgular, Türkiye'deki gruplar arası ilişkiler ekseninde tartışılmıştır.