RAM belleklerdeki metalik değerlerin hidrometalurjik yöntemlerle geri kazanımı

Özellikle 1980'li yıllardan sonra bilişim teknolojilerinin gelişimiyle birlikte her geçen gün elektrik ve elektronik cihazların hem üretimi hem de tüketimi dünya çapında hızla artmaktadır. Elektrik ve elektronik endüstrisinin dünyanın en büyük ve en hızlı büyüyen üretim kapasitesine sahip olması, yeni gelişen teknolojiyi takip etmeyi güç hale getirmekte, cihazların teknolojik özelliklerini hızlı bir şekilde eskitmekte ve kullanım ömrünü azaltmaktadır. Elektrikli ve elektronik eşyaların fonksiyonel ömürleri ile teknolojik ömürleri arasındaki farkın her geçen gün açılması, elektrikli ve elektronik eşyaların atıl duruma gelmesini kaçınılmaz hale getirmektedir. Bilgisayar, cep telefonu, büyük ve küçük ev aletleri gibi oldukça geniş bir yelpazeye sahip olan atık elektrikli ve elektronik eşyaların miktarı dünya çapında milyon tonlar ile ölçülmekte ve miktarları her geçen sene artmaktadır. Bu artış da dünya çapında ciddi bir katı atık problemini doğurmaktadır. İçerdiği organik ve inorganik bileşenler, atık elektrikli ve elektronik eşyaları diğer katı atıklardan oldukça farklı bir kategoriye sokmaktadır. Genellikle yakma ve gömme gibi bertaraf işlemlerine tabi tutulan atıklar çevresel açıdan kirliliğe, ekonomik açıdan ise zarara neden olmaktadır. Elektrikli ve elektronik atıklar; bakır, demir, nikel, çinko gibi temel metaller ile altın, gümüş, paladyum gibi soy metalleri bünyesinde bulundurmaktadır. Ayrıca, seramik, plastik ve cama ek olarak ağır metaller (cıva, baryum, kadmiyum, kurşun ve kalay), florokarbon, klorinatlı ve borominatlı alev geciktiriciler gibi çevreye ve sağlığa zararlı birçok toksin maddeler de içermektedir. Çevresel boyutunun yanı sıra elektrikli ve elektronik atıkların geri dönüştürülmesi ekonomik açıdan da oldukça gereklidir. Bu tez çalışmasının amacı, en önemli bilgisayar bileşenlerinden biri olan RAM'lerin (Rastgele Erişimli Bellekler-Random Access Memory) ekonomik ve çevresel boyutlar göz önüne alınarak, fiziksel ve hidrometalurjik yollarla geri dönüşümünü sağlamak ve bu amaca yönelik proses akım şeması ortaya çıkartmaktır. Bu amaç doğrultusunda, temin edilen RAM'ler öncelikle lehim alma işlemi uygulanıp baskılı devre kartı ve entegre kısımları birbirinden ayrılmıştır. Baskılı devre kartlarına, kırma, öğütme; entegrelere ise kırma ve manyetik ayırma gibi fiziksel işlemlere uygulanmıştır. Akabinde baskılı devre kartlarına ardarda nitrik asit ve kral suyu; entegrelere ise sadece kral suyu çözümlendirmesi yapılmıştır. Elde edilen çözeltilerdeki soy metaller, sementasyon ve altın çöktürme işlemleri ile geri kazanılmıştır. Nitrik asit çözümlendirmesinde, optimum şartları bulabilmek için 3M, 5M ve 10M asit konsantrasyonu, 45oC, 55oC ve 65oC sıcaklık, 1/10 ve 1/20 katı/sıvı oranı incelenmiş; 2 saat reaksiyon süresi, 200 rpm karıştırma hızı ve 500 ml çözelti hacmi sabit tutulmuştur. Yapılan deneysel çalışmalar sonucunda 5M nitrik asit konsantrasyonu, 55oC ve 1/20 karıştırma oranı koşulları optimum seçilmiş ve bu şartlar altında Cu %97,3 verimle çözünmüştür. Kral suyu çözündürmelerinde ise optimum şartları bulmak için 1M asit konsantrasyonunda 35°C sıcaklık koşulları; 3M ve 5M asit konsantrasyonlarında ise 35°C ve 55°C sıcaklık koşulları incelenmiş, 1/10 katı/ sıvı oranı, 2 saat reaksiyon süresi, 200 rpm karıştırma hızı ve 500 ml çözelti hacmi sabit tutulmuştur. Hem baskılı devre kartları hem de entegreler için 5M asit konsantrasyonu ve 55° sıcaklıta yapılan deneylerde sırasıyla % 43,64 ve %21,34 Au çözünürlüğü elde edilmiştir.