Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Sigara Bırakma Polikliniğinin uzun dönem sonuçları

Amaç: Tütün bağımlılığı; günümüzde küresel olarak oldukça yaygın olup, en sık görülen hastalıkların gelişiminde risk faktörü olması ile, morbidite ve mortaliteye önemli derecede katkı sağladığından artık 'Salgın' olarak tanımlanmaktadır. Sigara içen bireylerin sigarayı bırakması ve nüksün önlenmesi büyük önem arz etmektedir. Sigara bırakma polikliniklerinin başarısı, yapılan çalışmalar ve bu konudaki kararlılık sayesinde tütün kontrolünü ülkemizde hedeflenen seviyeye taşıyacaktır. Çalışmamızın amacı; sigara bırakma polikliniğine başvuran bireylerin kısa dönem ve uzun dönem takiplerinde bırakma başarılarını ölçmek, sigara bırakma başarısını hastalara planlanan farmakoloji çeşidine, tedavi uyumuna ve bireylerin sosyo-demografik verilerine göre değerlendirmek, başarıya etkili faktörleri belirleyerek; ülkemizde tütün kontrolü girişimlerine ve planlamalarına katkıda bulunmaktır. Gereç ve yöntem: Çalışmamıza Ocak 2018 ile Mayıs 2019 tarihleri arasında Rize Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Kliniği bünyesinde hizmet vermekte olan Sigara Bırakma Polikliniğine başvuran, yaşları 18 ila 76 arasında değişen hastalar incelendi. İlk başvuru anında sigara kullanım anamnezleri, sosyo-demografik verileri ve nikotin bağımlılık düzeyleri tespit edilip hangi farmakolojik tedavi ile izlem planlandığı not edildikten sonra, 2 yıllık süreç akabinde telefon görüşmesi sağlanabilen hastalar çalışmaya dahil edildi. Sigarayı bırakmaya etkili faktörler ve tedaviye uyuma etkili faktörler çok değişkenli regresyon analizi ile incelendi. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen toplan 425 hastanın yaş ortalaması 38 ±12 idi, %73,4'ü erkek, %26,6'sı kadınlardan oluşmaktaydı. En sık görülen üç ek hastalık kardiyovasküler, pulmoner ve psikiyatrik hastalıklar idi. Hastaların sigara anamnezlerine göre ortalama 22,4 ± 16,8 paket/yıl sigara öyküleri vardı ve hastalar FNBT skoruna göre %65 yüksek, %13 orta, %22 düşük derecede nikotin bağımlısı idi. Hastaların %47'sine vareniklin, %48'ine nikotin replasman tedavisi (NRT), %5'ine her iki tedavi birlikte (kombine) verilmişti. Hastalar başlanan bu farmakolojik tedavi yöntemlerini ortalama 44.3 ± 19,4 gün kullanmışlardı. Vareniklin kullanma süreleri ortalama 45,66 ± 19,5 gün, NRT kullanma süreleri 40,48 ± 17,9 gün ve kombine tedavi kullanma süreleri 66,5 ± 15,5 gün iv idi (p<0,05). Tedaviye uyum ile ilişkili faktörler çok değişkenli regresyon analizi ile incelendiğinde; tedaviye uyumlarına etkili faktörler; yaşın büyük olması, Fagerström skorunun düşük olması, tedavi sırasında yoksunluk semptomu göstermemek, tedavi sırasında kilo alımı-iştah artışı-kabızlık semptomu göstermemek, sigarayı bırakmada başarılı olmak olarak saptandı. (p<0,05). Hastaların ikinci yıl sonunda sigarayı bırakma durumları şöyleydi; %20,5 bırakmış, %50,1 hiç bırakamamış, %19,5 kısa dönemde bırakmış ancak yeniden başlamıştır (nüks). Sigara bırakmaya etkili faktörler çok değişkenli analizde incelendiğinde; başvuru anındaki Fageström Nikotin Bağımlılık Testi skorunun düşük olması, planlanan farmakolojik tedaviyi kullanma süresinin uzun olması, tedavi sırasında uyku bozukluğu-kabus görme semptomu göstermek, kilo alımı-iştah artışı-kabızlık semptomu göstermek ile yoksunluk semptomu göstermemek ve öğrenci olmamak olarak tespit edildi. (p<0,05). Sonuç: Sigara bırakma polikliniğimizin iki yıllık takiplerini içeren uzun dönem sonuçlarını incelediğimiz çalışmamızın sonucuna göre sigara bırakma başarı oranı %20,5 olarak saptanmıştır. Farmakolojik tedavi seçeneklerine göre bırakma başarısı veya tedaviye uyum arasında anlamlı fark izlenmemiştir. Sigara bırakma başarısına etkisi olan faktörler göz önüne alınarak sigara bırakma poliklinik hizmetlerinin standartlarının güncellenmesi gerekmektedir.