Doğu Rumeli vilayeti üzerine Rusya ve İngiltere arasındaki rekabeti 1878-1885

Bu araştırma özerk statüde olan Doğu Rumeli Vilayeti üzerine Rusya ve İngiltere arasındaki rekabeti incelemeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda bölgedeki tarihi gelişmelere bağlı olarak iki tarihsel sürece odaklanılmıştır. Bunlardan ilki Doğu Rumeli Vilayeti'nin kurulması ve teşkilatlanması diğeri ise Doğu Rumeli Vilayeti ile Bulgaristan Prensliği'nin birleşmesi süreçleridir. Bu çalışmada konu ile ilgili farklı tarihi perspektiflerin kronolojik bir dizilim içerisinde karşılaştırmalı olarak tartışıldığı bir yöntem takip edilmiştir. Birinci bölümde dönemin büyük güçlerinin XIX. yüzyılda girişilen modernleşme hamleleri içinde Osmanlı Devleti'nin Balkanlardaki topraklarına yönelik politikaları irdelenmiştir. Sonraki bölümde ise Balkanlardaki ayrılıkçı hareketler ve milliyetçi akımlara yönelik Rus ve İngiliz siyaseti incelenmektedir. Ele alınan bu süreç Balkanlardaki Rus-İngiliz rekabetinin ana hatlarını teşkil etmektedir. Üçüncü bölümde İngiltere'nin Doğu Rumeli Vilayeti'nin yönetim sistemine ve 1885 yılında gerçekleşen birleşmeye yönelik siyasi faaliyetlerine odaklanılmaktadır. Dördüncü bölümde Rusya'nın İngiliz siyasi emellerine karşı bölgeyi kendi etki alanında tutmayı amaçlayan politikası ortaya konmaya çalışılmıştır. Dördüncü bölümde ise Osmanlı Devleti'nin Balkan topraklarına yönelik tehditler karşısında ülkenin entegrasyonunu koruma gayretleri incelenmiştir. Çalışma ile aydınlatılmaya çalışılan temel nokta İngiliz yönetiminin Rusya'nın Balkanlardaki ilerlemesine karşı önce Doğu Rumeli Vilayeti'nin oluşumuna daha sonra ise Bulgar Prensliği ile birleşmesine yönelik politikalarıdır. Rusya bölgedeki etkisini 1885 yılındaki birleşmeye karşı tavır alıncaya kadar korurken İngiltere Bulgaristan ile ilgili siyasi hedeflerini hayata geçirmeyi büyük ölçüde başarmıştır. Bu araştırmada arşiv kaynakları ve ikinci el kaynaklar temel alınmıştır. Çalışmanın ortaya çıkmasında kullanılan arşiv belgeleri İngiliz Milli Arşivinde yer alan Dış İşleri Bakanlığı (Foreign Office) kataloğu içerisinden temin edilmiştir. Doğu Rumeli Vilayeti ile ilgili literatür oldukça sınırlı ise de birleşme süreci ve 1879'dan 1885 yılına kadarki ekonomik, siyasi, kültürel gelişmelere yönelik hatırı sayılır miktarda çalışma bulunmaktadır.