Sabûhî Ahmed Dede'nin İhtiyârât-ı Sabûhî adlı mesnevî şerhi (I.-III. cilt) (inceleme-tenkitli metin-sözlük)

Sabûhî Ahmed Dede 16. yüzyılın sonları ile 17. yüzyılın ilk yarısında yaşamış şâirlik özelliği de bulunan önemli bir Mevlevî şeyhidir. Konya Mevlevîhânesi'nde tedristen geçtikten sonra önce Şam, ardından Yenikapı Mevlevîhânesi'nde şeyhlik vazifesini gerçekleştirmiştir. Konya yıllarında Türkçe Dîvânı'nı, Şam yıllarında İhtiyârât-ı Sabûhî'sini yazmıştır. İhtiyârât-ı Sabûhî son yıllarda ilim dünyasının dikkatini çekmiş bir eser olarak görünmektedir. Ancak eserin tam bir transkripsiyonlu metni bugüne kadar hazırlanmamıştır. Bu çalışmada Sabûhî Ahmed Dede'nin hayatı ve edebî kişiliği ile ilgili detaylı bilgi vermekten ziyade esere odaklanılmış, İhtiyârât-ı Sabûhî'nin nüshaları tespit ve temin edilerek nüsha soyağacı çıkarılmış ve bunlar arasında kol başı olan nüshalar ile tenkitli metin oluşturulmuştur. Sabûhî Ahmed Dede, İhtiyârât-ı Sabûhî'de anlaşılması güç olan beyitler ile âyet ve hadîs içeren beyitleri, ayrıca Mesnevî'nin dîbâce bölümlerini şerh etmiştir. Şerh metodolojisinde bu açıklamaya uygun bir şekilde âyet ve hadîs iktibasları ile dini kıssalara yoğun bir şekilde yer vermiştir. Mesnevî'nin dîbâce bölümlerinin şerhinde ise kelime anlamları ve gramer açıklamaları yoğunlaşmaktadır. Eser Türkçe kaleme alınmış olmakla birlikte manzum bölümlerde Farsça, iktibas yapılan bölümlerde de Arapça yoğun bir şekilde kullanılmıştır. Mesnevî'yi öğretmek amacıyla yazılmış olmasına rağmen Türkçe bölümlerdeki Arapça ve Farsça kelime ve terkiplerin yoğunluğu talebelerin belli bir eğitim seviyesinde olduklarını göstermektedir. Ayrıca şerh metodunda bir düzenin olmaması, Mesnevî'de bulunan ancak şerh edilmeyen beyitlerden kelime anlamlarının verilmesi, bağlaç kullanımlarının çokluğu, kimi yerde cümlelerin yarıda kalması ya da anlamlı cümle oluşmaması eserin konuşama dili özellikleri ile yazıldığına işaret etmektedir. İhtiyârât-ı Sabûhî, şerh geleneği içerisinde Mesnevî şerhleri arasında özellikle âyet ve hadîs içeren beyitler ile talebeler tarafından anlaşılmadığı düşünülen beyitlerin şerhine yer vermesi ve bu amacı gerçekleştirmek için kullandığı şerh yönteminin özgünlüğü, sanat kaygısından uzak üslubu, belli bir eğitim düzeyini gerektiren dil kullanımı ile farklı bir yere ve öneme sahip bir eser olarak dikkat çekmektedir.