Sağlık çalışanlarının duygusal emek davranışlarının mesleki tükenmişlik düzeyleri ile ilişkisi

GİRİŞ VE AMAÇ: Bu çalışmada Duygusal Emek Ölçeği (DEÖ) ve Maslach Tükenmişlik Ölçeği (MTÖ) kullanılarak sağlık çalışanlarının duygusal emek algıları, mesleki tükenmişlik düzeyleri ve bu iki kavram arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmamız Türkiye genelinde, herhangi bir örneklem çekilmeden, sosyal medya grupları üzerinden ulaşılan 622 sağlık çalışanı ile yapılan tanımlayıcı tipte kesitsel bir araştırmadır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis testi ve Spearman korelasyon katsayısı kullanılmıştır. BULGULAR: Bu çalışmada, sağlık çalışanlarının DEÖ alt boyutlarında yüzeysel davranışın en yüksek, derin davranışın en düşük ortalamaya sahip olduğu ve erkek sağlık çalışanlarının duygusal emek algılarının kadınlardan yüksek olduğu saptanmıştır. Genç yaştaki sağlık çalışanları daha çok yüzeyel davranış sergilerken, yaşı daha ileri olanların derin davranış sergiledikleri görülmüştür. Hekimlerin diğer sağlık çalışanlarından daha az derin davranış sergilediği saptanmıştır. Meslekte geçirilen yıl arttıkça derin davranış göstermenin arttığı görülmüştür. Katılımcıların MTÖ alt boyutlarında, kişisel başarı alt boyutu en yüksek, duyarsızlaşma alt boyutunda en düşük ortalamaya sahiptir. Erkek sağlık çalışanlarının, daha genç sağlık çalışanlarının, meslekte yeni olan ve çocuk sahibi olmayan sağlık çalışanlarının daha fazla duyarsızlaşma yaşadıkları tespit edilmiştir. Hekimlerin diğer sağlık çalışanlarına göre daha fazla duyarsızlaşma yaşadığı görülmüştür. 3. basamak sağlık hizmetlerinde çalışanların 1. ve 2. basamakta çalışanlara göre daha fazla duyarsızlaştığı ve kişisel başarı alt boyut puanlarının daha düşük olduğu saptanmıştır. Vardiya usulü çalışan sağlık çalışanlarının, gündüz çalışan sağlık çalışanlarından daha fazla duygusal tükenme ve duyarsızlaşma yaşadıkları görülmüştür. Çalışmamızın sonucunda sağlık çalışanlarının yüzeysel davranışları ile duygusal tükenme ve duyarsızlaşma algıları arasında pozitif korelasyon, derin davranışları ile duygusal tükenme ve duyarsızlaşma algıları arasında negatif korelasyon kişisel başarıalgıları ile pozitif korelasyon saptanmıştır. Ayrıca duyguların bastırılması ile duygusal tükenme ve duyarsızlaşma algıları arasında negatif korelasyon kişisel başarı algıları ile pozitif korelasyon tespit edilmiştir. SONUÇ: Sonuç olarak çalışma grubunda bulunan sağlık çalışanlarının en fazla yüzeysel davranış sergilediği görülmüştür. Yüzeysel davranış ise duygusal tükenme ve duyarsızlaşma ile ilişkili bulunmuştur. Hekimler diğer sağlık çalışanlarına göre daha az derin davranış göstermekte ve daha fazla duyarsızlaşma yaşamaktadırlar. Vardiya usulü çalışanların ve haftada 73 saat ve üzeri çalışanların daha fazla yüzeysel davranış gösterip daha fazla duygusal tükenme ve duyarsızlaşma yaşadığı saptanmıştır. Vardiya usulü çalışma ve uzun mesai saatleri sağlık sektöründe iyi bilinen mesleki psikososyal risk faktörlerinden olup kronik strese neden olabilmektedir. Bu sebepten sağlık çalışanları duygusal emek davranışları konusunda bilgilendirilmeli, duygu yönetimi konusunda kişisel ve mesleki gelişimi amaçlayan eğitim programlarına katılmalı, idareciler tarafından çalışan bireylerin duygularını daha doğal sergileyebileceği bir örgüt ortamı oluşturulmalı, çalışanlarda tükenmişliğe neden olan durumlar belirlenmeli ve tükenmişliği ortadan kaldırabilmek için çalışmalar yapılmalıdır. Anahtar kelimeler: Duyarsızlaşma, Duygusal Emek, Mesleki Tükenmişlik, Sağlık Çalışanları, Yüzeysel Davranış