Sağlık okuryazarlığı ile ağız sağlığının ilişkisi

Amaç: Sağlık okuryazarlığı; sağlık hizmetlerinin kullanımı ile gerekli sağlık bilgilerinin elde edilebilmesi, anlaşılabilmesi, değerlendirilerek karar verilebilmesi ve kullanılabilmesi konularına, toplumun ya da bireyin hâkim olması adına son derece önemlidir. Ağız hastalıkları dünya genelinde en pahalı dördüncü hastalık olarak konumlanmakta olup diş çürüklerinin çoğu yetişkini etkilemekte olması açısından ağız sağlığı önem arz etmektedir. Bu çalışmada, ağız sağlığı ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkiyi ortaya koymak amaçlanmıştır. Materyal ve Metod: Bu çalışma, Diyarbakır Ağız ve Diş Sağlığı Hastanesi'ne başvuran 18-65 yaş arası kişilere gönüllülük esasına dayalı olarak uygulanmıştır. Veri toplama aracımız üç bölümden oluşmuş olup, ilk bölümde katılımcıların sosyodemografik kültürel özellikleri, ağız bakımı uygulamaları sorgulanmış, ikinci bölümde diş hekimi araştırmacımız tarafından diş muayeneleri yapılarak kaydedilmiş, üçüncü bölümde katılımcılara, sağlık okuryazarlığı düzeylerini tespit etmek için "Avrupa Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (ASOY-TR)" uygulanmıştır. Analizlerde SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows (IBM Corp., Armonk, USA) 22.0 istatistik programı kullanılmıştır. Hipotezler çift yönlü olup %95 güven aralığında p<0.05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların %43,8'inde GEN-SOY puanı sorunlu-sınırlı bulunmuştur. GEN-SOY puanı, eğitim durumu üniversite ve üstü olanlarda (p<0,001), düzenli diş hekimi ziyareti yapanlarda(p=0,005), dişini ayna ile kontrol edenlerde (p=0,011) ve kronik hastalığı olmayanlarda (p=0,031) daha yüksek bulunmuştur. SG-SOY puanı protezi olmayanlarda (p=0,049),TH-SOY puanı ise periodontal hastalığı (p=0,039) ve diş hekimi korkusu olmayanlarda (p=0,018)daha yüksek bulunmuştur. Sigara kullananlarda (p=0,007), diş hekimine düzensiz gidenlerde (p=0,023), diş fırçalama sıklığı hiç ve ara sıra olanlarda (p<0,001) DMFT puanı daha yüksek çıkmıştır. GEN-SOY puanı ile eksik diş (r=-0,204, p<0,001) ve DMFT puanları (r=-0,139, p=0,015) arasında negatif korelasyon bulunmuştur. DMFT puanı ile TH-SOY ve HÖ-SOY alt grupları arasında da negatif korelasyon saptanmıştır (sırasıyla r=-0,144,p=0,012; r=-0,117, p=0,041). Plak ile SOY genel ve alt grupları arasında ilişki saptanmamıştır. Sonuç: Katılımcıların SOY puanları genel olarak sorunlu-sınırlı bulunmuştur. Ağız sağlığı kötü durumda olan kişilerin SOY puanıda düşük saptanmıştır. Bizlerin, birinci basamak hekimleri olarak toplumda ağız sağlığı bilinci oluşturmak için daha fazla sorumluluk alması gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Ağız sağlığı, Sağlık okuryazarlığı, Sosyokültürel özellikler