Salep orkidelerinin in vitro çoğaltımında bazı bitki büyüme düzenleyicilerinin etkisi

Amaç: Salep orkideleri Orchidaceae familyasına ait ve yumrulu bitkiler olmakla birlikte Türkiye'nin hemen her bölgesinde doğal olarak yetişmekte ve yumrularından salep elde edilmektedir. Bu nedenle her yıl milyonlarca salep yumrusu sökülerek tahrip edilmektedir. Ülkemizin iç piyasasında hem salep elde etmek hem de süs bitkisi olarak kullanılması amacıyla salep orkidelerinin yetiştirilmesi oldukça önemlidir. Bu bağlamda bu araştırmada, Orchis sp. ve Ophrys sp. cinslerine ait türlerin In vitro kültürde farklı bitki büyüme düzenleyiciler ve nano bileşiklerden Nano TiO2 ilave edilen MS ortamında çoğaltımı ve bu eklenen bitki büyüme düzenleyicilerin etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Materyal ve Yöntem: Çalışmada bitkinin toprak altı (yumru) ve toprak üstü (çiçek) organları eksplant olarak kullanılmıştır. Sürekli tekrarlayan kontaminasyon sorunlarından dolayı yüzey sterilizasyon yöntemine ilave olarak modifiye edilmiş yeni sterilizasyon protokoller denenmiştir. Çalışmada MS ortamına BAP (2 mg/l ve 4 mg/l), NAA (1 mg/l ve 2 mg/l), EpiBL (5 μM), SA (1 mM), Nano TiO2 (30 mg/l) ilave edilerek besin ortamları hazırlanmış ve eksplantlar bu ortamlarda kültüre alınmıştır. Bulgular: Sterilizasyon yöntemlerinde en iyi sonuçlar modifiye edilen protokollerde fungusit uygulanan denemelerde elde edilmiştir. Araştırmada 4 mg/l BAP+ 2 mg/l NAA uygulamasında çeşitli dönemlerde kallus gelişimi meydana gelmiş ancak fenolik bileşiklerin etkisi ile eksplantlarda ve besin ortamında kararmalar oluşmuş ve bir süre sonra canlılık kayıpları meydana gelmiştir. Sonuç: Doku kültüründe ciddi problem olan kontaminasyon için farklı sterilizasyon yöntemlerinin denenmesiyle salep orkidelerinde yüzey sterilizasyonu yöntemleri belirlenmiş olup, bitki büyüme ve düzenleyicilerin etkisi olarak BAP ve NAA içeren besin ortamlarında başarı sağlanmıştır. Çalışmada yer alan diğer uygulamalarda kullanılan EpiBL, Nano TiO2, SA gibi bitki büyüme düzenleyicilerinin etkilerinin belirlenebilmesi amacıyla farklı dozlarda çalışmaların planlanması yararlı olabilir. Anahtar Kelimeler: Orchis sp., Ophrys sp., Karasal orkide, Doku kültürü, EpiBL, SA, BAP