Şanlı Ordu Gazetesinin değerlendirilmesi (26 Nisan 1909- 24 Mayıs 1909)

Bu çalışmayı oluşturan Şanlı Ordu gazetesi, 31 Mart 1325 olayından (13 Nisan 1909) 13 gün sonra, 26 Nisan 1909 Pazartesi günü yayın hayatına başlamış, 24 Mayıs 1909 Pazartesi günü 29. son sayısını çıkarmıştır. Üsküdar'da Salih Zeki tarafından çıkarılan gazete, II. Abdülhamid'in 27 Nisan 1909'da tahttan indirilmesinden hemen sonra sadece bir ay yayımlanmıştır. Araştırmada, Şanlı Ordu gazetesinin Osmanlı Türkçesi matbu metin halindeki 29 sayısının tamamı transkript edilmiştir. Literatür taraması, Başbakanlık Osmanlı arşiv belgeleriyle desteklenerek basın tarihi ve II. Abdülhamid dönemi olayları gazete çerçevesinde değerlendirilmiştir. İstibdada karşı kişilerin yazılarından oluşan, günlük 4 sayfa her sayfada dörder sütun yayımlanan bu gazete Meşrutiyet ve Hareket Ordusu taraftarı yayınlarıyla dönemin muhalif basınının amacına hizmet etmiştir. Osmanlı basın tarihi alanında ilk defa konu alınan Şanlı Ordu gazetesi, 31 Mart Olayı'nı, Hareket Ordusu'nu, Meşrutiyet yönetiminden beklenen demokrasi kavramının yansımalarını, iç ve dış tehditlerle kıskaca alınmış Osmanlı Devleti'nin 1909 yılındaki durumunu anlatmaktadır. Telgraf haberleriyle bilgi sahibi olunan dış devletler, Meclis-i Mebusân, Meclis-i Ayan, İttihâd ve Terâkki Cemiyeti, Divân-ı Harp, Kanûn-i Esâsi, "hürriyet, müsavat ve uhuvvet" politikalarının siyasete yansıması hakkında haberler ve makaleler içermektedir. Şanlı Ordu, Osmanlı Devleti'nin son dönemlerindeki karışık durumu anlatması bakımından önem taşır. Gazete, II. Abdülhamid'e ve onun yönetim şekline muhalefetin en uç noktasında eleştiriler içermektedir. Gazetede en önemli durum Mahmut Şevket Paşa'nın baskın siyasi ve askeri karakteridir. Mahmut Şevket Paşa Şanlı Ordu gazetesini, İttihâd ve Terâkki cemiyeti ile Hareket Ordusu'nun propagandası için bir vasıta olarak kullanmıştır. Gazetede, 26 Nisan 1909-24 Mayıs 1909 günlerindeki Osmanlı Devleti'nin siyasal, askeri, hukuk, ekonomi, eğitim ve kültür durumunu tüm açılardan görmek mümkündür.