Şanlıurfa tarihi bedesteninin (Kazaz Pazarı) restorasyon ve koruma çalışması

Şanlıurfa'nın tarihi Paleolotik çağa kadar (M.Ö. 500.000- 8.000) uzanmaktadır. Kazılarda neolitik çağ (M.Ö.7250- 5500), kalkolitik çağ (M.Ö.5500- 3200) ve ilk tunç çağına ait (M.Ö.3200-1800) çok sayıda değerli eserler ele geçirilmiştir. Şanlıurfa'nın İslamlaşmasından sonra Balıklıgöl ve çevresinde, İslam Kültürünün gerektirdiği cami, mescit, tekke, zaviye, medrese, hamam gibi anıtsal yapılar, mezarlıklar ve yaşam biçimi ile topoğrafyaya uyumlu sivil mimarlık yapıları yoğun bir doku oluşturmuştur. Bunun yanında Osmanlı döneminde kentin ticari bölgesi gelişerek, çok sayıdaki han, bedesten, çarşı ve diğer anıtsal yapılar inşa edilmiştir. Bedesten kelimesinin Bezzâzistan veya Bezistan'dan geldiği ileri sürülür. Bedestenler mücevher ve değerli taşlar olmak üzere silâhlar, müzeyyen koşum takımları ile değerli kumaşların da satıldığı yerlerdi. Genel olarak kapalı çarşı, arasta gibi yapılar bedesten ile karıştırılmaktadır. Oysaki hanların, pazar diye tabir edilen alışveriş mekânlarının hatta kimi zaman ahşaptan yapılmış arastaların arasından bir kale gibi sıyrılan bedestenler, şehirlerde merkezi konumda ve tek olmaları sebebiyle de farklıdır. Şanlıurfa ili, Eyyübiye ilçesi, Pınarbaşı Mahallesi tarihi hanlar-çarşılar bölgesinde yer alan ve kuzeyde Gümrük Hanı, güneyde Koltukçu Pazarı, doğuda Hanönü Çarşısı, batıda Sipahi Pazarının çevrelediği Şanlıurfa Bedesteni (Kazaz Pazarı), Osmanlı Padişahı Kanuni Sultan Süleyman zamanında 1566 tarihinde Urfa Valisi Behram Paşa tarafından yaptırılmıştır. İpeğin el ile işlenerek oluşturulması olan 'Kazazlık' ürünlerinin yapılarak satıldığı bedesten sanatın önemini yitirmesi sonucu değişmiş ve günümüzde yöresel kıyafetlerin satıldığı yer halini almıştır. Rızvan Ahmet Paşa Vakfı mülkiyetinde olan Şanlıurfa Bedesten'inde vakıf eliyle kiralanan mekânlar, kullanıcıları tarafından yöreye özgü kıyafet, vb. ürünlerin satıldığı dükkânlar olarak işlevini sürdürmektedir. Bu çalışmada; Şanlıurfa Bedesteni (Kazaz Pazarı), koruma ve restorasyon önerisi konu edilmektedir. Yapının mevcut durumu ölçüm ve fotoğraflamalarla belgelenmiş, rölöve çizimleri hazırlanmıştır. Yapının inşasından bu yana zaman içerisinde dış etkenler, kullanıma bağlı düzenlemeler, vb. nedenlerle meydana gelen hasar ve değişimler tespit edilerek analizleri hazırlanmıştır. Benzer yapılarla karşılaştırma çalışmaları yapılmıştır. Yapıya yönelik rölöve çizimleri ve araştırmalar sonucunda restitüsyon analizi hazırlanarak restitüsyon projesi oluşturulmuştur. Bu doğrultuda rölöve ve restitüsyon projeleri değerlendirilerek bilimsel koruma yöntemleri ile müdahale kararları geliştirilmiş ve yapının korunmasına yönelik restorasyon projesi hazırlanmıştır. Bu doğrultuda hazırlanan restorasyon projesiyle sunulan koruma önerilerinin hayata geçirilmesi ve yapıya yönelik tehdidin en aza indirilmesi beklenmektedir. Yapılan bu çalışmaların kültürel mirasımızın gelecek nesillere güvenle aktarılması için yol gösterici olması hedeflenmektedir. Anahtar Kelimeler: Şanlıurfa, geleneksel ticari alan, Bedesten, koruma