Sıçanlarda siklofosfamid ile oluşturulan testis hasarında karnozinin etkisi

Amaç: Siklofosfamid romatoid artrit, sistemik lupus eritematozus, multiple sklerozis ve birçok kanser tedavisinde kullanılan bir ilaçtır. Karaciğerde metabolik aktivasyona girdikten sonra vücütta reaktif oksijen radikalleri oluşturan toksik metabolitler oluşturur. Bugüne kadar yapılan çalışmalarda siklofosfamidin testise sitotoksik hasar verdiği; testis ağırlığında azalma, oligospermi, spermatogonyalarda DNA sentezinde azalma yaptığı gösterilmiştir. Karnozin insanda kas ve sinir dokusunda sentezlenen, sindirim sisteminden kolayca emilebilen doğal bir antioksidan dipeptiddir. Deneysel olarak siklofosfamide bağlı oluşturulan testis hasarı modelinde, karnozinin etkilerini içeren bir çalışma literatürde rastlanmamıştır. Bu çalışmada amaç, erkek sıçanlarda siklofosfamidin testis yapısında oluşturduğu hasarı incelemek ve bu hasarda karnozinin etkisini, ışık mikroskobik, immunohistokimyasal ve biyokimyasal olarak göstermektir. Yöntem: Çalışmada Wistar Albino suşu 10-12 haftalık (200-250 gr) toplam 40 denek ile 6 grup oluşturuldu. Kontrol grubunda beş diğer deney gruplarında yedi denek kullanıldı. Deneyde kullanılan ilaçlar karnozin 250 mg/kg, siklofosfamid 150 mg/kg intraperitoneal (i.p) olarak uygulandı. Kontrol grubu; herhangi bir ilaç ve çözgen verilmeyen grup, siklofosfamid (CP) grubu; sadece tek doz siklofosfamid verilen grup, karnozin grubu (K); sadece karnozin verilen grup, (K+CP) grubu; deneklere önce tek doz karnozin, bir saat sonra siklofosfamid verilen grup, (K=CP) grubu; deneklere karnozin ve siklofosfamidin eş zamanlı verildiği grup (CP+K) grubu; deneklere önce siklofosfamid, bir saat sonra karnozin verilen grup. Son doz uygulamadan 48 saat sonra tüm grupların testis doku örnekleri alınarak fiksatife konuldu. Rutin histolojik takip yöntemlerinden sonra testis dokuları parafin bloklara gömüldü. Her bloktan beş µm kalınlığında kesitler alındı. Hematoksilen-eozin ile testis dokusunun morfolojisi, seminifer tübül çap ölçümü, Johnson skorlaması; PAS (Periyodik Asit Schiff) boyaması ile bazal membran kalınlık ölçümü; Masson Trikrom boyaması ile bağ dokusu incelendi. İmmunohistokimyasal olarak anti-klaudin5 ve aktif kaspaz-3 antikorları ile immunhistokimyasal boyamalar yapıldı. Bulgular: Kontrol ve karnozin gruplarında normal testis histolojik yapısı gözlendi. Hematoksilen-eozin boyamada; siklofosfamid grubunda belirgin germinal epitel hasarı olduğu görüldü. Seminifer tübülün germinal epitelinin bazal membrandan ayrıldığı (bazal membran ondülasyonu) görüldü. Hem karnozin hem siklofosfamid kullanılan diğer üç grupta bazı seminifer tübüllerin arasındaki interstisyel alanda eritrosit görülmekle birlikte birçok seminifer tübülde spermatogenik seri hücrelerinin hasarsız, germinal epitelin düzenli olduğu ve dizilim bozukluğunun azaldığı gözlendi. Masson-Trikrom boyamada; siklofosfamid grubunda diğer gruplara göre intertübüler bağ dokusunda kollajen artışı izlendi. PAS boyamada; siklofosfamid grubunda diğer gruplara göre bazal membranda kalınlaşma saptandı. İmmunohistokimyasal olarak siklofosfamid grubunda diğer gruplara göre artmış aktif kaspaz-3 ve azalmış anti-klaudin5 immunreaktivitesi görüldü. Sonuç: Elde ettiğimiz bulgulara göre siklofosfamidin testiste oluşturduğu hasarda karnozinin koruyucu ve tedavi edici etkinliği bulunmaktadır.