Şehirleşmenin ilköğretim 6. sınıf öğrencilerinin okuma-anlama becerisine etkileri

1960'h yıllardan itibaren ülkemizin gündemine giren göç, günümüzde sanayileşmeye bağlı olarak devam etmektedir. Köy, kasaba gibi küçük yerleşim birimlerinden ve az gelişmiş şehirlerden, İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Diyarbakır gibi büyük şehirlerimize yönelik tek yönlü bu iç göç hareketinin çeşitli sosyo- psikolojik ve kültürel sebepleri vardır. Bu durum farklı problem alanları yaratmaktadır. Göçe bağlı olarak ortaya çıkan problem alanlarından birisi de eğitimdir. Sanayileşmeye bağlı olarak iç göç hareketinin durmayacağı ve nüfusun önemli bir kısmının artık il ve ilçe merkezlerinde oturmaya başlayacağı göz önüne alındığında günümüzde milyonlarca insanın yaşadığı büyük şehirlerde eğitim alanında fırsat eşitliğini sağlayarak herkese yeterli, eşit bir imkân sağlama ve okulu işlevsel hâle getirmeye yönelik çalışmalara ağırlık verme ihtiyacı doğmuştur. Çünkü 21. yüzyılda mevcut büyük şehir sayısı daha da artacaktır. Genel olarak ülkemizde okulda verilen eğitim okuma-anlamaya dayalıdır. Okuma-anlama becerisinin geliştirilmesinde ise standart dile dayalı, ana dili eğitimi vermeye yönelik Türkçe dersi önemli bir role sahiptir. Çünkü okuldaki diğer derslerin temeli standart dile dayanmaktadır. Bu durum standart dille yazılmış ders kitaplarının önemini arttırmaktadır. Çünkü Türkçe dersinde program ve öğretmenden sonra en önemli etken Türkçe ders kitaplarıdır. Göçe bağlı olarak büyük şehirlerin etrafını bir çığ gibi kuşatan gecekondularda yaşayan insanların köye dayalı ailelerden gelmesi ve genellikle mahallî dil (ağız) diye ifade ettiğimiz halk dilini kullanmaları henüz şehirleşme sıkıntısı yaşanan ülkemizde, öğrencilerin okuduklarını anlamamalarına ve başarısız olmalarına, dolayısıyla şehirle bütünleşememelerine yol açmaktadır. Şehir hayatına uyum sağlamanın birinci etkeni ise gelir düzeyi iyi bir mesleğe sahip olmaktan geçmektedir. Bu, çocuğun iyi ve yeterli bir eğitim almasına ve ilköğrenimle başlayan öğrenimini üniversitenin sonuna kadar devam ettirmesine bağlıdır. Fakat, ülkemiz şartlan içerisinde okul kendisine düşen görevleri yerine getirememektedir. Çünkü bölgeler arası gelişmişlik farklarına göre bir okulun imkânları diğerine göre farklılık göstermekte olup, aynı şehirde dahi okulların eğitim öğretim şartlan birbirine denk düşmemektedir. Yukarıda ifade edilen hususlardan hareket edilerek yapılan bu araştırmada şehirleşmenin çocukların geleceklerini etkileyecek nitelikte önemli olan okuma-anlama becerisine etkileri 6. sınıf ilköğretim öğrencileri üzerinde ölçülmeye çalışılmıştır. Araştırma sonunda, gecekondu bölgesi Mamak'ta öğrenim gören öğrencilerin başarılarının örnek alman gruplar içerisinde oldukça düşük olduğu tespit edilmiştir. Testten elde edilen düşük puanlara bağlı olarak anket sonuçlan dikkate alındığında bu bölgedeki öğrenciler genellikle bir veya iki odalı gecekondularda oturmaktadırlar. Önemli bir kısmının kendisine ait bir odası yoktur. Evdeki çalışma imkânları yetersizdir. Çoğunun kendisine ait bir kitaplığı olmadığı gibi düzenli okuma alışkanlığına da sahip değildirler. Düzenli olarak kütüphaneye de gitmemektedirler. Anne ve baba çocuğun ev ödevlerini yapmasına önemli bir katkıda bulunmamaktadır. Baba çocukla iş dönüşü ilgilenmeye çalışmakta ve bu yetersiz kalmaktadır. Aileler daha çok köye dayalı olduğu için bu semtte oturanlar arasında yoğun olarak halk dili kullanılmaktadır. Ülke genelinde çekirdek aileye doğru bir gidiş olmakla beraber genişaile geleneği devam ettirilmekte ve aile fertleri arasında daha çok halk dili kullanılmaktadır. Sınıf içerisinde ise çocuklar daha çok okuma-anlamada yani ders kitaplarını anlamada ve öğretmenin anlattıklarını anlamada güçlük çekmektedirler. Anne ve babalar genellikle ilkokul mezunu olup; annelerin büyük bir çoğunluğu ev hanımı, babalar ise işçidir. Bu bölgedeki öğrencilerin yandan fazlasının evine ne gazete ne de dergi alınmaktadır. Orta gelir düzeyli ailelerin oturduğu Keçiören ve Altındağ semtindeki öğrencilerde okuma-anlama testi başarısı Mamak'a göre yüksek olmakla beraber Çankaya ve merkeze göre düşüktür. Okuma-anlama testinden alman en yüksek puanlar Çankaya ve merkezdeki öğrenciler tarafından alınmıştır. Örnek alman gruplar içerisinde genel olarak en yüksek basan merkez ve Çankaya merkez ilçesine aittir. Buna göre basan oranı, sosyo-ekonomik düzeyi yüksek olmayan, gecekondu bölgesi Mamak'ta düşük, orta gelir düzeyini temsil eden Keçiören ve Altındağ'da orta, üst gelir düzeyini temsil eden Çankaya ve merkezde ise yüksek derecede gerçekleşmiştir. Bunda en önemli etkenler, öğrencinin köy veya şehirde doğmuş olması, ilkokulu köyde veya şehirde okuması, standart dili veya halk dilini kullanmasıdır. Aileye bağlı etkenler arasında ise sosyo-ekonomik düzey, anne ve babanın eğitim durumu, kitap okuma alışkanlığı, standart veya halk dili kullanma durumu gelmektedir. Diğer etkenler arasında oturulan evin mülkiyeti, program ve buna bağlı olarak Türkçe ders kitaplarının okuma-anlamayı kolaylaştırıcı veya zorlaştırıcı nitelikler taşıması gelmektedir. Büyük şehir sunmuş olduğu imkânlarla öğrencilerin okuma-anlama becerisini hem olumlu hem de olumsuz yönde etkilemektedir. Bu, özellikle köyden şehire göçün yoğun olarak yaşandığı Mamak semtinde olumsuz, Çankaya ve merkezde ise olumlu niteliktedir. Bunda aile, ailenin ekonomik düzeyi, çevre, okul, dil ve eğitim-öğretim teknolojisi belirleyici rol oynamaktadır.